A28 Utrecht - Amersfoort

Geschiedenis:
In 1962 werd de A28 tussen de Stichtse rotonde in Amersfoort en het toenmalige stuiver Hoevelaken opengesteld voor het verkeer met 2x2 rijstroken. Opvallend is dat het deel tussen Utrecht en Amersfoort veel langer op zich liet wachten, pas in 1986 werd de snelweg voltooid, met een betonwegdek.

Huidige situatie:
De A28 is één van de meest overbelaste snelwegen van Nederland, met name het deel rond Amersfoort, waar in 2006 maximaal 106.000 voertuigen per etmaal reden. Het deel tussen Utrecht en Amersfoort telt 87.000 tot 107.000 voertuigen per etmaal. Op de parallelstructuur tussen knooppunt Rijnsweerd en De Uithof rijden 119.000 voertuigen per etmaal.

In 1996 werd één van de oudere spitsstroken in Nederland opengesteld, in één richting tussen Den Dolder en De Uithof. Het betonwegdek tussen Zeist en Amersfoort is al deels overlaagd met een geluidsreducerende coating.

Plannen:

* Utrecht - Amersfoort-Zuid:

Tussen 2010 en 2012 moet groot onderhoud gepleegd worden aan de A28. Tegelijkertijd wordt de snelweg verbreed naar 2x3 rijstroken. Alle kunstwerken zijn hier reeds op voorbereid. Eind 2010 wordt het OWAB gepubliceerd, in de eerste helft van 2011 moet het WAB volgen, waarna de werkzaamheden al van start gaan. In 2012 moet de verbreding voltooid zijn.

* Amersfoort-Zuid - knooppunt Hoevelaken:

Op dit wegvak wordt met het groot onderhoud 2010 -2012 een plusstrook in beide richtingen aangelegd, en tevens komen er weefvakken tussen aansluitingen. Dit is echter een lapmiddel, daar de plusstroken gezien de zeer hoge verkeersintensiteiten het grootste deel van de dag open moeten zijn.

Een voorkeur voor de langere termijn is een parallelstructuur met 4x2 rijstroken vanwege het hoge aantal aansluitingen op dit deel. Hiervan is nog geen planning bekend.

* Knooppunt Hoevelaken

Momenteel worden studies uitgevoerd om te kijken hoe het in 1972 opengestelde klaverblad het beste aangepast kan worden. In 2009 is hiervoor de MER opgesteld. Eind 2010 of in 2011 moet het OTB volgen, met een TB in 2011, wat in 2012 onherroepelijk wordt. De verbouwing zal echter pas tussen 2016 en 2020 plaatsvinden.

termen;

OWAB = Ontwerp-Wegaanpassingsbesluit
WAB = Wegaanpassingsbesluit
OTB = Ontwerp-Tracébesluit
TB = Tracébesluit

Kaart:
http://img830.imageshack.us/img830/5875/a28nl.png

Foto's:

Gebruiker "boe!" van het wegenforum heeft recent de gehele A28 op de foto gezet zoals deze nu bestaat, vanaf de vele viaducten die de A28 rijk is tussen Utrecht en Amersfoort.

zie dit album (http://picasaweb.google.com/boe002/A28AmersfoortUtrechtVanafViaducten#)

Nooit geweten dat de weg van de afrit A28 tot de Stichtse rotonde de voormalige A28 was. Toevallig twee weken geleden over gereden, het zag er wel snelwegachtig uit.

Dat ongebruikte spoorviaduct over de A28 vind ik wel tot de verbeelding spreken. Gebouwd in 1985 terwijl de spoorlijn Bilthoven-Zeist eind jaren zeventig is opgebroken. Hoe ze dat voor elkaar hebben gekregen...

http://img210.imageshack.us/img210/7991/spoora28.jpg

^^ Apart geval inderdaad... Misschien verwachtten ze een heropening van de lijn?

Foto van Wikipedia:
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Viaduct_Zeist.jpg/800px-Viaduct_Zeist.jpg

Een andere opvallende feature langs de A28 is de zogenaamde "Zeister luifel", een luifel over rechterrijbaan (richting Amersfoort). Deze moet de achtergelegen flats beschermen van verkeerslawaai. Zulke grote luifels zie je eigenlijk vrijwel nergens, het enigste wat in de buurt komt is die glazen geluidswal langs de A16 in Dordrecht.

Ik heb wel eens gelezen dat het beschouwd wordt als een file-opwekker, omdat je precies vanuit de bocht zo'n donker gat inrijdt. Voor sommigen een reden om op de rem te trappen.

http://img163.imageshack.us/img163/6457/zeistluifel.jpg

Bij Zeist heb je ook de Vollenhovetunnel, deze is reeds voorbereid op 2x3 rijstroken middels extra brede vluchtstroken. Wanneer hier 2x3 rijstroken komen, zal de overgebleven vluchtstrook wel erg smal worden, en ongeschikt om echt op te stoppen, maar dat wordt acceptabel geacht bij kunstwerken die te duur zijn om te verbreden.

http://img46.imageshack.us/img46/4064/vollenhovetunnel.jpg

A28 Amersfoort

Om te illustreren hoe smal de in 1962 opengestelde A28 langs Amersfoort is;

1. Afrit Leusden-Zuid
http://img375.imageshack.us/img375/9664/a281.jpg

2. Brug over de Heiligenbergerbeek
http://img695.imageshack.us/img695/713/a282h.jpg

3. Brug over het Valleikanaal
http://img809.imageshack.us/img809/8665/a283f.jpg

4. Afrit Amersfoort
http://img691.imageshack.us/img691/5562/a284.jpg

word een grote klus dus om de hele wel te verbreden na 2x3, denk je trouwens dat ze de weg direct gaan voor bereiden op 2x4 over de gehele lengte waar mogelijk is voor als het nodig is in de verdere toekomst? en dan neem ik maar ff de ringvaart aquduct als voorbeeld, die ook al voorbereid is op 2x5

Het is goed nieuws dat deze weg wordt aangepakt. Ik verbaas me elke keer over het feit dat tussen Amersfoort en Utrecht slechts 2x2 ligt.

Er is weinig voor nodig om op de A28 bij Amersfoort file te laten ontstaan. Gisteren was ik rond 12.30 uur op de A28, en toen begon het bij invoegend verkeer al te stagneren. Nu om 10.00 uur staat er nog 12 kilometer stilstaand verkeer richting Utrecht. Ik kom vaak in die regio, en met name op het knooppunt Hoevelaken stagneert het vaak lang, soms tot na 11.00 uur 's ochtends.

Jammer dat de ombouw van knooppunt Hoevelaken nog 10 jaar op zich laat wachten. Ik hoop dat er een goede robuuste oplossing komt, het liefste een soort stack.

stack.

Wat betekent dat?

Een stack, soms ook wel een "ster" genoemd, is een knooppunt waarbij de verbindingswegen gestapeld over elkaar heen lopen. Het voordeel van deze knooppunten is de hoge capaciteit en het beperkte ruimtebeslag (even groot als een klaverblad met parallelrijbanen). Nadelen zijn de hogere kosten (grotere kunstwerken nodig) en een eventueel issue als horizonvervuiling (de hoogste fly-over is doorgaans een meter of 18 boven maaiveld)

De bekendste stack is een 4-level stack. Meer niveau's dan 4 kunnen voorkomen, maar zijn niet gebruikelijk. In Nederland is het Prins Clausplein het enigste stack, alhoewel het knooppunt Ridderkerk wellicht nog wat indrukwekkender is. (hybride vorm tussen klaverblad en stack)
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6b/Stackinterchange.png

Een alternatief voor een stack is een turbine. Deze heeft ongeveer dezelfde capaciteit, maar vereist ook een groot aantal kunstwerken (viaducten en fly-overs). In Nederland zijn geen volledige turbines, maar in België komen ze wel voor.
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3d/Knooppunt_turbine.png

^^ Erg interessant! Is er een site met meer van die voorbeelden. Ik ben wel benieuwd naar meer voorbeelden en schema's van dit soort grote kruisingen van snelwegen.

^^ Ja, die site heet Wikipedia (http://en.wikipedia.org/wiki/Interchange_(road))... :lol:

Ha, I feel stupid. Op een of andere manier had ik het idee niet die dingen op wikipedia te kunnen vinden maargoed. Bedankt :nuts:

Een alternatief voor een stack is een turbine. Deze heeft ongeveer dezelfde capaciteit, maar vereist ook een groot aantal kunstwerken (viaducten en fly-overs). In Nederland zijn geen volledige turbines, maar in België komen ze wel voor.
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3d/Knooppunt_turbine.png

Enige wat in mijn opkomt is Vaanplein, maar volgens mij was dat idd een halve turbine.

Knooppunt Eemnes, Almere en Watergraafsmeer zijn voorbeelden van halve turbines.

Knooppunt Vaanplein was een zogenaamd windmolenknooppunt, een variant op de turbine, maar met krappere boogstralen. Dit type wordt bijna nooit toegepast vanwege de scherpe bochten, en voor de aanleg van de Betuweroute was het Vaanplein ook het enigste knooppunt in Nederland als windmolen.

Windmolenknooppunt:
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/61/Knooppunt_windmolen.png

Knooppunt Amersfoort is behalve dat het een fileveroorzaker is ook gewoon gevaarlijk. Als je bij voorbeeld van de A1 uit het oosten komt en de A28 richting Utrecht wil pakken dan heb je maar een kort afritje, waar ook nog eens invoegend verkeer oprijdt. Door de krappe bochten komt dat verkeer erg langzaam de weg opgereden, en je moet zelf ook behoorlijk remmen voor het klaverblad. Echter de maximumsnelheid is daar wel 120. Ik begrijp niet dat daar geen 100 geld, maar bijvoorbeeld wel op een 2x3-baans A4 tussen Den Haag en Leiden, midden in de polder, zonder afritten over een kilometer of 10.

Volgens mij is de A28 tussen KNP Rijnsweerd en Den Dolder al in de jaren zeventig aangelegd. Alleen is de A28 toen niet opengesteld geweest en is de aanleg tussen Den Dolder en Amersfoort nooit opgestart geweest.
De viaducten tussen Den Dolder en Amersfoort en tussen Utrecht en Den Dolder zien er heel verschillend uit.
De viaducten op het gedeelte tussen Utrecht en Den Dolder hebben naar mijn mening een echt jaren zeventig ontwerp.

Een andere opvallende feature langs de A28 is de zogenaamde "Zeister luifel", een luifel over rechterrijbaan (richting Amersfoort). Deze moet de achtergelegen flats beschermen van verkeerslawaai. Zulke grote luifels zie je eigenlijk vrijwel nergens, het enigste wat in de buurt komt is die glazen geluidswal langs de A16 in Dordrecht.

Ik heb wel eens gelezen dat het beschouwd wordt als een file-opwekker, omdat je precies vanuit de bocht zo'n donker gat inrijdt. Voor sommigen een reden om op de rem te trappen.



Dat is idd een file-opwekker pur sang. Ik denk niet dat hij de broodnodige verbreding in de weg staat, er is ruimte zat.

Dat ongebruikte spoorviaduct over de A28 vind ik wel tot de verbeelding spreken. Gebouwd in 1985 terwijl de spoorlijn Bilthoven-Zeist eind jaren zeventig is opgebroken. Hoe ze dat voor elkaar hebben gekregen...Dat stuk A28 is in 1985 opengesteld. Echter de doorsnijding en de viaducten zijn al vele jaren daarvóór gebouwd ! Het heeft jaaaaaaaaren geduurd voordat het wegvak werd opengesteld. In de tussentijd zijn er vele film en TV-opnamen geweest op het ongebruikte stuk A28. Bekend zijn de vele wrak-van-de-weg testen van het TROS programma Kieskeurig begin jaren '80.

De werkzaamheden zijn inmiddels in volle gang. Formeel is dit een onderhoudsklus, want er is nog geen wegaanpassingsbesluit genomen.

http://img220.imageshack.us/img220/2620/img6235ur.jpg

http://img135.imageshack.us/img135/6457/img6238x.jpg

http://img850.imageshack.us/img850/5063/img6252r.jpg

http://img42.imageshack.us/img42/2163/img6255c.jpg

http://img577.imageshack.us/img577/6499/img6259q.jpg

http://img808.imageshack.us/img808/6843/img6267w.jpg

foto's door Boe!

Mooie update. Goed dat er flink schot in zit. :)

Een paar foto's van gisteren, bij Soesterberg.

1. Richting Amersfoort stroopt het verkeer op.
http://farm8.staticflickr.com/7129/7034437027_12287c187f_c.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/7034437027/)
A28 Soesterberg-1 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/7034437027/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

2. Er was schijnbaar een aanrijding bij Maarn.
http://farm8.staticflickr.com/7196/6888343434_23092a9dd4_c.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/6888343434/)
A28 Soesterberg-2 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/6888343434/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

3. Flashers.
http://farm8.staticflickr.com/7274/6888343496_cb8978b713_c.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/6888343496/)
A28 Soesterberg-3 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/6888343496/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

4. De verbreding is hier min of meer gereed. Er zal wellicht nog een toplaag overheen komen.
http://farm8.staticflickr.com/7205/6888343544_4a84061442_c.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/6888343544/)
A28 Soesterberg-4 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/6888343544/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

5. Afritten zijn dicht bij elkaar in Nederland.
http://farm8.staticflickr.com/7091/6888343588_5759d08854_c.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/6888343588/)
A28 Soesterberg-5 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/6888343588/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

6. Nog wat slingers in de weg. Vanwege de file ben ik via de parallelle N237 gereden naar de Stichtse Rotonde.
http://farm8.staticflickr.com/7086/6888343638_48e391f6df_c.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/6888343638/)
A28 Soesterberg-6 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/6888343638/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

De extra rijstroken op de A28 worden begin 2013 opengesteld, aldus Rijkswaterstaat.

Op 14 november zou minister Schultz het lang verwachte wegaanpassingsbesluit ondertekend hebben. De reden dat het WAB zo lang op zich liet wachten was onder meer dat er na een motie eerst onderzocht moest worden of de afrit Hoevelaken vanuit Amsterdam open kon blijven. Nu is duidelijk dat dit onmogelijk is. Als de afrit open blijft dan zou de verbindingsweg vanaf Utrecht richting Apeldoorn niet meer dan 1 rijstroken kunnen tellen. Het gevolg is structurele wachtrijen van 2 - 8 kilometer op de A28. Dat is onacceptabel en bovendien is Hoevelaken via twee andere aansluitingen ook bereikbaar.

Een andere reden dat richting Amersfoort de 3e rijstrook nog niet open kan is dat begin 2013 de luifel van Zeist 2 meter opgehoogd wordt. Daarvoor moeten de 2 linkse rijstroken richting Amersfoort afgesloten worden (verkeer gaat dan over rijstrook #3 en de vluchtstrook). Hoe die ophoging van de luifel precies plaats gaat vinden weet ik niet, maar ik vermoed dat er gewoon een stuk opgezet gaat worden. De hele constructie met 2 meter verhogen zie ik ze zo snel nog niet doen.

Een paar foto's van de luifel die ik een paar weken geleden gemaakt heb;

http://farm9.staticflickr.com/8030/8062385571_baae19c89d_o.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8062385571/)
A28 Zeist-1 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8062385571/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

http://farm9.staticflickr.com/8169/8062386854_62683bbd8b_o.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8062386854/)
A28 Zeist-2 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8062386854/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

http://farm9.staticflickr.com/8030/8062386782_8973d826c5_o.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8062386782/)
A28 Zeist-3 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8062386782/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

^^

Men is druk bezig om de zwaardere beton randbalk, door een lichtere kunststof randbalk te vervangen. Dat moet eind december klaar zijn.
Daarna gaat men bovenop de luifel een kunststof scherm van 2 meter plaatsen. Hier zal het verkeer weinig last van hebben.

Overigens beginnen de werkzaamheden bij Amersfoort op te schieten.
Het asfaltwerk op deklaag na is bijna klaar. Men moet alleen nog het werk bij de viaducten afronden. Bij de Valleikanaal is men druk bezig om het laatste viaduct deel te slopen (rijbaan richting Amersfoort). Bij de andere 3 viaducten (Arnhemseweg, Ponlijn en Heiligerbergerbeek) is men druk bezig om de viaducten aan de noordzijde te vervangen. Als deze werkzaamheden klaar zijn, kan de A28 richting Utrecht volledig opengesteld worden. Ik verwacht dat dit eind februari - maart gaat gebeuren (mits de winter niet te streng is).
De rijbaan richting Hoevelaken volgt volgens mij een aantal maanden later, omdat hier nog een aantal viaducten delen vervangen moet worden. Een klusje dat ongeveer 3 - 4 maanden duurt.

De 3e rijstrook tussen Maarn en Den Dolder / Rijnsweerd wordt vannacht geopend :cheers:

http://farm9.staticflickr.com/8151/7473282740_3ecb4e19f0_b.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/7473282740/)
A28 Soesterberg 30-06-2012-5 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/7473282740/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

13 Jan wordt de andere 3e baan geopend, staat een bord naast de snelweg. Betekent dat de luifel snel klaar is!

Afgelopen weekend reed ik daar en toen zag alles er al zo goed als klaar uit, nieuwe borden waren ook al geplaatst. De luifel vordert ook snel en dat kan inderdaad nooit lang meer duren. Ben blij als het oponthoud hier voorbij is.

Ik heb vandaag wat foto's van de A28 gemaakt tussen Utrecht en Amersfoort, hier een impressie. De verbreding is nu grotendeels voltooid, behalve de rondweg van Amersfoort zelf, waar ze nog tot december 2013 bezig zijn.

Ik vraag me af in hoeverre deze werkzaamheden al een voorbereiding zijn op de ombouw van het knooppunt Hoevelaken waarbij een parallelstructuur met 4x2 rijstroken is voorzien (vergelijkbaar met de rondweg 's-Hertogenbosch). Met name het deel tussen Leusden en Maarn is veel breder dan alleen plusstroken.

1. Verbreding bij de aansluiting Leusden. Zoals te zien gaat het verbrede deel nog steeds onder één "veld" van het viaduct door. Het viaduct is jonger dan de A28 zelf (1990) en is gedimensioneerd op 2x4 rijstroken.
http://farm9.staticflickr.com/8379/8533371261_d3f4d1299b_z.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533371261/)
A28 Heiligenbergerweg 06-03-2013-4 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533371261/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

2. Richting zuiden wordt het ook een heel stuk breder. Voorheen lagen bij dit viaduct waar ze bezig zijn 2x2 rijstroken zonder vluchtstroken. Straks past er 2x4 met vluchtstroken.
http://farm9.staticflickr.com/8390/8533370819_5402f48016_z.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533370819/)
A28 Heiligenbergerweg 06-03-2013-9 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533370819/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

3. Bij de aansluiting Leusden-Zuid. Dit deel is volgens mij niet eens fysiek verbreed, maar al bij de aanleg van de A28 in 1986 zo breed gemaakt. Wel zijn de rijstroken opnieuw ingedeeld, verschoven en geasfalteerd.
http://farm9.staticflickr.com/8098/8533441631_147aba5634_z.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533441631/)
A28 Viaduct Paradijsweg-2 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533441631/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

4. Oorspronkelijk boog de A28 hier naar rechts af en eindigde op de Stichtse Rotonde vanaf 1962. In 1986 is de A28 verder tot Utrecht geopend en is deze flyover gebouwd.
http://farm9.staticflickr.com/8247/8533441213_1e27189812_z.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533441213/)
A28 Viaduct Paradijsweg-5 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533441213/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

5. Vanaf Maarn liggen er dan 2x3 rijstroken en de maximumsnelheid is nu 130 km/h (120 km/h tussen 6 en 19 uur :nuts:)
http://farm9.staticflickr.com/8104/8533483459_f6449c2cf9_z.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533483459/)
A28 Dodeweg-4 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533483459/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

6. A28 bij Maarn / Amersfoort-Zuid.
http://farm9.staticflickr.com/8386/8534607486_13535f2325_z.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8534607486/)
A28 Kolonel van Roijenweg-5 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8534607486/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

7. En de luifel bij Zeist. Hier is een 2 meter hoog geluidsscherm bovenop gezet de afgelopen maanden.
http://farm9.staticflickr.com/8093/8533510923_d773ff785b_z.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533510923/)
A28 Luifel Zeist-2 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533510923/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

8. Redelijk veel verkeer om 1 uur 's middags.
http://farm9.staticflickr.com/8367/8533510751_da1cb98a59_z.jpg (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533510751/)
A28 Luifel Zeist-4 (http://www.flickr.com/photos/chriszwolle/8533510751/) by Chriszwolle (http://www.flickr.com/people/chriszwolle/), on Flickr

Blij toe dat het grootste deel klaar is. Het is echt een enorme vooruitgang, vooral tussen de Uithof en Soesterberg. :)

Die werkzaamheden zorgden inderdaad voor veel oponthoud. Voor die tijd kon je hier gewoon lekker doorrijden :) (maar ik rij hier dan ook nooit in de spits)

Ook daarvoor was het vaak bal hoor, vooral in de avondspits. Kom er al jaren langs.

Voorheen moest ik vaak voor het werk in Hoevelaken zijn. Voor de crisis stond je daar zelfs om 11 uur 's ochtends nog in de file en op de terugweg om 14 uur liep het alweer vast langs Amersfoort. Nu is dat wel iets minder. Je merkt toch wel dat er minder busjes op de weg zijn, alhoewel de intensiteiten in totaal nauwelijks gedaald zijn, in 2012 met 0.1% over het hele land.