[Gdańsk] Centrum Hewelianum

[mckfmn]

Kościół Bożego Ciała ma co najmniej 3 osobliwości. Pierwsza to oczywiście XVIII-w. zewnętrzna ambona, jedyna w Gdańsku.


Chociaż z zewnątrz prezentuje się całkiem nieźle, to w 2005 schody prowadzące na górę wyglądały tak i nie nadawały się do użytku:


Nie wiem czy tak mała parafia jest w stanie udźwignąć utrzymanie kościoła. Ciekawe co by było gdyby – jak mówił nasz przewodnik – zgodnie z pierwotnym zamysłem władz PRLowskich, polscy katolicy dostali w posiadanie Mariacki (władze liczyły ponoć na większą lojalność katolików „narodowych” od „rzymskich”). W 1973 dostali jednak ten kościół.

[mckfmn]

Drugą osobliwością jest cały układ kościoła. Pierwotny - krzyżacki jeszcze - kościół był jednonawowy i jak wszystkie w tym okresie –orientowany, tzn. z prezbiterium (i ołtarzem) po stronie wschodniej. Dość oryginalne jak na Gdańsk jest właśnie prezbiterium (najbliżej ul. 3-go maja) – wieloboczne, a nie proste jak w większości gotyckich kościołów miasta:

Na tym zdjęciu z wnętrza widać jeszcze, że kościół nigdy nie dorobił się sklepień, choć takie planowano, o czym świadczą „odsadzki” nad łukami okien – „punkty zaczepienia” przyszłych sklepień.

W 1577 (oblężenie wojsk Batorego) kościół był częściowo zniszczony. A w XVII w. przebudował go arch. Bartel Ranisch tworząc drugą osobliwość: zmienił układ kościoła dobudowując nową nawę (północną). Doprowadziło to do tego, że cały poprzedni kościół stał się jakby własnym transeptem (nawą poprzeczną). Nowy ołtarz stanął na wprost wejścia, czyli na środku bocznej (południowej) ściany pierwotnego kościoła. Wieloboczne prezbiterium stało się w tym układzie końcem lewej nawy bocznej. Domyślam się, że efektem miał być układ zbliżony do centralnego, tj. z ołtarzem w centrum kościoła, co zgadzałoby się jakoś z duchem baroku.



Jako jeden z dwóch śródmiejskich kościołów, nie był zniszczony w czasie wojny. Poza ołtarzem, zachowały się malowidła na stropie i prospekt organowy w prawej nawie bocznej (co się stało z samymi organami – nie wiem):



W kościele znajdują się jeszcze jedne, mniejsze, za to sprawne organy.

Wydaje się, że efektem przebudowy Ranischa są też obie wieże. Zachodnia podrabia gotyk (okna), jednak zdradza ją cegła „holenderka” i nie-gotycki gzyms:

Na wschodniej znajduje się tarcza zegara, który chyba nie działa.

[mckfmn]

Żeby dotrzeć do największej osobliwości Kościoła Bożego Ciała, trzeba wejść między ławki, wyjąć kilka desek...


...zejść po schodach...


...podnieść wieko... i zobaczyć mumię XVIII-w. pastora tej parafii i kilku jego parafian.

O fenomenie naturalnej mumifikacji w krypcie Bożego Ciała, pisały kilkakrotnie lokalne gazety, nawet publikowały zdjęcia tych mumii, dlatego ja się ograniczyłem do obejrzenia świetnie zachowanych trumien.

Wyborcza, 2003.

[mckfmn]

Kościół Bożego Ciała powstał w XIV w. jako kaplica szpitala dla zakaźnie chorych, ulokowanego za murami miasta. Do dziś stanowi centrum zgrabnego założenia, które jako całość znajduje się na liście zabytków. Budynki otaczające kościół pochodzą (na oko) z II poł. XIX w. i są do dziś zamieszkane.




Pośród nich stoi jeszcze jeden budynek, starszy, w wieku mumii pastora, niestety nie tak dobrze zachowany:





Ze cmentarza Bożego Ciała, działającego tu od średniowiecza do 1956 r. (a splantowanego w latach 1960-tych) zachował się tylko pomnik rodziny Klawitterów:


DarioB może znów powie, że to post jak z Forum Dawny Gdańsk i będzie miał rację Ale już ostatni „background”.

Mam nadzieję, że powolne odnawianie kościoła Bożego Ciała będzie kontynuowane i z czasem przeniesie się na okoliczne budynki. Już w połowie lat 1990-tych chodziły słuchy, że są nimi zainteresowani jacyś niemieccy hotelarze. Być może taka zmiana użytkowania byłaby jedyną drogą do odnowienia tych powoli niszczejących budynków. Myślę, że wielu mieszkańców chętnie zamieniłoby je na coś mniej przeżartego grzybem i wilgocią, a wielu zagranicznych turystów wydałoby grubą kasę, żeby właśnie w takim grzybie kilka dni pomieszkać. Myślę, że nie nastąpi to, dopóki Grodzisko nie przeobrazi się w główną atrakcję turystyczną północnej Polski, a popularnością przyćmi Malbork i organy w Oliwie. To z kolei nie stanie się przed Euro 2012. Ale głęboko wierzę, że jest to tylko kwestia czasu.

[Fatalista]

mckfmn dzięki za ciekawą relację. Mam tylko jedno pytanie: jak załatwiłeś zejście do krypty? Chyba nie jest otwarta dla zwiedzających?

[mckfmn]

Originally Posted by Fatalista

mckfmn dzięki za ciekawą relację. Mam tylko jedno pytanie: jak załatwiłeś zejście do krypty? Chyba nie jest otwarta dla zwiedzających?

To bylo na wspomnianej wycieczce w kwietniu 2005. Nie pamiętam kto to organizował, chyba jakieś koło studenckie PG. Brat Kamil zapytał czy chcemy zobaczyć kryptę, wszedł między ławki, wyjął deski i otworzył Ale to była zorganizwoana grupa, zapewne z poparciem któryś z politechnicznych historyków architektury. Normalnie krypta jest zamknięta, bo na niej stoją ławki i odbywają się msze

[GeorgeGdansk]

Dla ciekawości powiem, że w 4-ch zabytkowych budynkach zespołu Bożego Ciała, zamieszkuje obecnie około 50 rodzin (w sumie ponad 100 osób). Tutaj tkwi główny problem rewitalizacji tego zepsołu. Trzeba bowiem zapewnić te 50 lokali zamiennych i ludzi wyprowadzić. Do tego dochodzi pełna ochrona konserwatorska, co dodatkowo zniechęca inwestorów. Jednakże, gdyby znalazł się chętny na zagospodarowanie tego jakże urokliwego fragmentu Grodziska, to proszę o kontakt (058 323 6 332). Działka na której znajdują się budynki 21A-E ma znaczne ograniczenia (w tym zakaz nowej zabudowy i grodzenia terenu - co akurat jest dobrym zapisem, mimo iż nie przysparza zainteresowania), ale dla "godnego" inwestora (najchętniej z branży hotelowej, choć plan dopuszcza również usługi, biura i administrację) znajdzie się kawałek terenu (około 5000m2) z przeznaczeniem na budowę pakingu podziemnego...

[mckfmn]

Dodam, że dużą zaletą tego miejsca jaką jest idealne skomunikowanie - dworzec kolejowy (z SKM), autobusowy, przystanki autobusowe i tramwajowe. Wszystkie formy trójmiejskiej komunikacji (poza trolejbusami ) spotykają się w odległości 200 m od tego miejsca. To ważne dla hoteli.

Niedaleko od kilku lat funkcjonuje hostel i jest popularny (często spotykam zagrnicznych turystów) - choć jest położony gorzej pod względem komunikacji a okna wychodzą wprost na ruchliwy Błędnik.

Układ budynków jest taki, że niejako naturalnie tworzą zamknięty dziedziniec. Grodzenie, nawet jeśli byłoby dozwolone, nie byłoby konieczne. No i nowa zabudowa - jestem pewien, że najstarszy budynek (ten najbardziej zniszczony) jest nie do uratowania i musi zostać zastąpiony przez nowy (aby utrzymać istniejący układ urbanistyczny).

Wydaje mi się, że sprawa może ruszyć, kiedy ruszy Hewelianum.

[Hagelsberger]

Hmm...przyglądam się temu tematowi i nie mogę wyjść z podziwu. Są Panowie bardzo dobrze zorientowani Gratuluję!
Na tą chwilę zauważyłem jeden drobny błąd, no, może nieścisłość raczej.
Budynek radiostacji - takim określeniem jest nazywany budynek dziś użytkowany przez TP SA, stojący w sąsiedztwie redity i nad bitą drogą od resztek Bramy Północnej. Wg. przewodników (Rudziński, 2000) budynek powstał w 1912. Niewiadomy w swojej najnowszej kompilacji (podkreślam: kompilacji) podaje tą samą nazwę. Działały tu : radiostacja garnizonowa, następnie cywilna WMG, a później hitlerowska, radia polskiego po 1945 i wreszcie tzw. zagłuszarka.

Takie można odnieść przynajmniej wrażenie, czytając powyższe opracowania.

Prawda jest natomiast taka, że budynek ten sprawia mi (opracowuję historię Fortu Grodzisko) chyba najwięcej problemów z dziś zachowanych budynków.

Fakty: budynek na pewno istniał w 1919 (zachowała się ilustracja), a w czasie WMG istniała tu cywilna stacja nadbrzeżna (radiostacja). Radio Gdańsk w okresie 1945-1947 istniało natomiast w budynku koszarowym, podobnie jak następnie (w latach 50) tzw. zagłuszarka.

Wątpliwości: kiedy powstał budynek radiostacji? Co się w nim mieściło bezpośrenio po 1945?
Centralna radiostacja garnizonowa działała na pewno już w 1910 - teraz pytanie, czy była ona już w tym czasie na Grodzisku? Mimo najszczerszych prób, nie udało mi się dotrzeć do materiałów, na podstawie których Rudziński ustalił, że powstała ona w 1912.

To tyle dywagacji, stricte historycznych. Będę się jeszcze odzywał.

Na sam koniec wypada się jeszcze przedstawić. Jak sam mój nick wskazuje, jestem silnie związany z dawnym Fortem Grodzisko. Jestem bowiem pracownikiem PKFM "Twierdza Gdańsk", odpowiedzialnym głównie za warstwę, nazwijmy ją, historyczną. W tym miejscu chciałbym podziękować wszystkim tym, którzy tu się udzielają - widać, że nie tylko mnie pasjonuje ten zakątek Gdańska.

Do usłyszenia! Będę co jakiś czas się meldował
Hagelsberger

[mckfmn]

Sam nie mam długiego stażu, ale chyba mogę powiedzieć: witamy na SSC

Dzięki za porcję informacji o radiostacji. Niestety nie umiem pomóc. Sądziłem, że obecny budynek TPSA od początku służył celom komunikacji, nie miałem pojęcia, że służyły mu równierz koszary... Będę pamiętał o pytaniu i może natknę się na jakieś poszlaki

[mckfmn]

Mówimy o tym obiekcie, w dalekich planach - hotelu.





tu ponad Wartownią i Bramą Pn:


Może to wina przebudowy, ale tak na oko, wygląda na architekturę międzywojenną... Ponadto stoi na dość eksponowanym miejscu, na pewno nie bez wpływu na walory obronne Redity... Czy to nie sugeruje, że powstał blisko roku 1919?

[toRRone]

jak dla mnie na 100% jest sprzed 1914. najbliższe skojarzenie: budynki dawnych koszar przy Al. Legionów we Wrzeszczu. Może nawet ten sam autor. Tamte budynki (obecnie podstawówka, zawodówka, jeden z instytutów uniwerku, kamienica mieszkalna) powstały chyba właśnie w 1912.

[mckfmn]

też mi się kojarzy z tamtymi z Wrzeszcza; myślałem że są późniejsze. Zresztą ten sam architekt mógł zaprojektować radiostację 7 lat później w "swoim" stylu, prawda?

Może trop z Reditą jest coś wart, bo wydaje mi się, że radiostację ustawiono w ten sposób, że "blokuje" Reditę. Z tego by wynikało, że nie mogłaby powstać wcześniej niż garnizon nie uznałby Redity za przestarzałą...

[toRRone]

jeszcze bardziej kojarzą mi się dawne koszary przy Urzędzie Wojewódzkim, późniejsze Gimnazjum Polskie w WMG. Stawiałbym jednak na "ogólnowojskowe" zamówienie tych kilku gmachów, aczkolwiek stylistycznie spokojnie mogłyby to być również wczesne lata 20., taki nieśmiały ekspresjonizm. trochę monumentalizujący - wnęki okien w 2 niższych kondygnacjach sugerujące jakby portyk. północna elewacja też ma coś z tego. ciekawe jak to było z dachami? czy nie było skośnych wcześniej?

[mckfmn]

może to będzie pomocne: te detale - nie wiem jak to nazwać - odwrócone konsole(?) nad wejściami kojarzą się z wymienianymi budynkami... może nawet bardziej z urzędem marszałkowskim, koło szkoły Macierzy? Monumentlną architekturą dwudziestolecia?

[toRRone]

mimo wszystko bliżej chyba tym detalom do secesji niż do ekspresjonizmu. urząd wojewódzki to z kolei jakiś dziwny melanż nawiązań krzyżacko-egipskich w nazistowskim wydaniu.

[mckfmn]

podpatrzone wczoraj - Bastion Jerozolimski:

facet w kamizelce "nadzór saperski" z wykrywaczem metali w rękach:


"te, złoto byś lepiej znalazł!"


A najlepiej Bursztynową Komnatę. Już tu węszyli, ale nic nie znaleźli.

Redita Napoleońska - tradycja imprez żyje dłużej niż tutejsze kluby.

[Możej]

Kurcze, marzy mi się na Grodzisku miejsce łatwo dostępne (kolejka linowa), w którym można położyć się na trawie sącząc... coca-colę i podziwiać panoramę Gdańska.

Czy przewiduje się tam jakieś lokale gastronomiczne?

[mckfmn]

Originally Posted by Możej

Kurcze, marzy mi się na Grodzisku miejsce łatwo dostępne (kolejka linowa), w którym można położyć się na trawie sącząc... coca-colę i podziwiać panoramę Gdańska.

Czy przewiduje się tam jakieś lokale gastronomiczne?

chyba tak. jeden nawet nieprzerwanie dziala w wartowni polnocnej (na ostatniej focie w poscie #111 widac szyld). jakis czas temu wisiala na stronie grodziska oferta najmu. szczerze mowiac bylem tam tylko raz, dawno temu, choc w sumie duzo coli wypilem na grodzisku

z tego co pamietam, "forteczna" w wartowni prezentuje taki prześny styl piwnarni, drewniane ławy itp. jestem pewien, ze hewelianum nie obejdzie sie bez jakiejs bardziej "familijnej" gastronomii.

[Hagelsberger]

Witam ponownie.

Ha, kolega powyżej poruszył temat koszar przy al. Legionów. Polecam wizytę na popularno-naukowej stronce www.dolnywrzeszcz.pl (jestem współautorem, taka mała autoreklama). Na ukończeniu mam również artykuł poświęcony garnizonowi wrzeszczańskiemu (współpracuję również z gremium powołanym przez Hossę, które ma za zadanie opracować i opublikować w przyszłym roku książkę poświęconą kompleksowi koszarowemu przy Słowackiego itd.)

Koszary wojsk łączności (dokładniej : 5 batalionu telegraficznego) przy al. Legionów powstały najprawdopodobniej w okresie 1912-1914, przy czym w ciągu dwóch następnych lat, jak wszystko na to wskazuje, część budynków zmieniło swoje przeznaczenie, albo zostało rozebranych. Sama jednostka (sztab i 4 kompanie, w tym jedna radiowa - dotarły do Gdańska dopiero w 1914 - przedtem stacjonowała pod Berlinem, gdzie została sformowana w w 1912).

Moim zdaniem dużego podobieństwa między zespołem koszarowym przy al. Legionów a budynkiem radiostacji na majdanie nie ma. Ale to tak naprawdę nie ma dużego znaczenia. Jeśli chodzi o hotel - cóż, były a i owszem takie plany, ale na dzień dzisiejsze są one zbyt... oddalone w czasie, aby można było o nich spokojnie mówić. Tak na marginesie, to już w latach 70. planowano tu zlokalizowanie m.in. hotelu (w najbliższej przyszłości postaram się zeskanować plansze pokazujące, jakie tu miały potworki powstać).

Ja również jestem za datacją budynku przed 1914 - teraz tylko kiedy...?


PS> a propos lokali gastronomicznych - jak zwykle mckfmn masz dużo racji. Forteczna najpewniej zostanie, natomiast powstanie również nowy lokal (nie taki duży). Najprawdopodobniej przy laboratorium amunicyjnym nr 2 (przy drodze na Bastion Jerozolimski), koło wozowni albo (druga lokalizacja) u podnóża Wysokiego Skrzydła Kurkowego, tj. przy laboratorium amunicyjnym nr 3.

PS 2> co do stolika napoleońskiego (przypomniało mi się w temacie Wysokiego Skrzydła Kurkowego) : najprawdopodobniej nie będzie go...


Pozdrawiam