[Szwecja] Uppsala: jak powstaje utopia

[Petr]

Nie chciałem zabrzmieć niegrzecznie, ale przyznam od razu, że czuje się swobodnie w dużych miastach. Do tego stopnia, że nawet Sztokholm i Praga są jak dla mnie zaplanowane ze zbyt małym rozmachem. Z miast, w których byłem, to naprawdę dobrze poczułem się w Berlinie, tam mógłbym zamieszkać od jutra, ale nie przez całe życie, bo Warszawę kocham i nigdy nie będę do końca obiektywny. W Sztokholmie ludzie są dla mnie zbyt ugrzecznieni.
Wracając do Uppsali, to byłem tam właśnie na jednodniowej wycieczce i poznałem miasto dość dobrze, jak na te kilka-kilkanaście godzin. Byłem w Gamla Uppsala, przy zamku (chociaż nie zdecydowaliśmy się na zwiedzanie), w ogrodzie botanicznym, pod rektoratem uniwersytetu, w katedrze, na Stora Torget, Kungsängsgatan i Svartbacksgatan, w Konserthus na koncercie Anny Marii Jopek. Masz zdjęcia z wnętrza? Jak nie, mogę wrzucić kilka.
Ogólnie miasto zrobiło na mnie pozytywne wrażenie, bo jak mało które miejsce w Szwecji jest nasycone historią. Jest też nieporównywalnie wielkomiejskie w stosunku do polskich miast tej wielkości (140 tys. - 4 miasto w Szwecji!). Z drugiej strony jet tyle ciekawych miejsc w Europie, że gdybym miał wybierać swój następny cel podróży, albo miejsce zamieszania, to Uppsali bym nie wybrał. Swoją drogą od ponad 30 lat pracuje tam krewny mojego ojca, więc nigdy nie wiadomo.

[kalle_sg]

Nie zabrzmiałeś niegrzecznie
Jeśli masz zdjęcia z Konserthus, to wrzucaj śmiało, ja wewnątrz zdjęć nie robiłem.

[Petr]

Nie mam tych zdjęć aż tak wiele, ale są o tyle ciekawe, że Konserthus to chyba najbardziej odważny nowoczesny budynek w Uppsali. Na jego przykładzie widać dobrze cechę charakterystyczną szwedzkiej architektury tj. koncentrację na estetyce i proporcjach wnętrz.







panoramy miasta z Konserthus




i jeszcze coś na deser :

[onnn88]

Originally Posted by Petr

Dla mnie to miasto na jednorazowe odwiedziny np. podczas dłuższego pobytu w Sztokholmie. Nie chciałbym raczej tam wracać, a już na pewno zamieszkać na dłużej. Tamtejszy kościół romański, który jest bodajże najstarszy w Szwecji, pokazuje na jak dalekich cywilizacyjnych peryferiach Europy znajdowała się Szwecja przez większą część swojej historii. Stare miasto w Sztokholmie świadczy zresztą o tym samym. Największe wrażenie w Uppsali robi oczywiście katedra, która przed neogotycką przebudową z końca XIX wieku wyglądała tak:

W ogóle Polska i większość europy była zacofana rzymianie budowali koloseum a my kamienie kręgi ale masz racje w okresie średniowiecza Szwecja była nieco zdziczała w porównaniu z nami a jak zdziczałą to i zacofana ciekawe też jak by to wszystko wyglądało gdyby nie upadek Rzymu i wieki ciemne gdzie trochę minęło czasu do renesansu słusznie nazywanego odrodzeniem .

[Petr]

Mnie interesuje historia, lubię wyciągać z niej wnioski. Polska i Szwecja miały swoje decydujące punkty zwrotne około 200 lat temu. Polska w latach 1791-1795, a więc w czasach Konstytucji 3 Maja i 2 ostatnich rozbiorów. Natomiast Szwecja w 1809, kiedy Rosjanie właściwie przez wspaniałomyślność nie zajęli Sztokholmu, odbierając jednak integralną część Szwecji, jaką była wówczas Finlandia. W Polityce był niedawno ciekawy artykuł na temat wymazania ze zbiorowej pamięci Szwedów znaczenia tej utraty. Los okazał się bezwzględny. Szwecja, która była przez kilka wieków państwem awanturniczym, została oszczędzona, a Polska która z reguły tylko broniła się przed zapędami sąsiadów, została skazana na zagładę. Może dlatego, że Polska nawet mimo swojej słabość była potencjalnie dużo większym zagrożeniem dla Moskwy, niż Szwecja. Szwedzi wyciągnęli wniosek z 1809 roku i przez następne 150 lat trzymali się z dala od wojen budując swoją małą utopię. Polacy przez większość tego okresu mieli zazwyczaj wybór tylko między mniejszym, a większym złem.
Jeszcze w 1795 mimo 100 lat staczania się Rzeczpospolitej, a jej główne miasta (Warszawa, Gdańsk, Kraków) górowały nad szwedzkimi. Trend był jednak odwrotny i nieubłagany. Np. w Warszawie w latach 1794-1795 zostało wymordowanych, bądź opuściło miasto kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Po Powstaniu Listopadowym odebrano prawa miejskie wielu miejscowościom w Kongresówce, które znacznie potem podupadły. Jeszcze w latach 70-tych Gierek, inicjując nowy podział wojewódzki, celowo pominął miasta o większej tradycji, wynosząc do rangi miast wojewódzkich nowe ośrodki przemysłowe i w ten sposób pogłębiając jeszcze dysproporcję perspektyw rozwoju. Wszystko to zapisane jest w topografii miast obu krajów. Zwiedzanie Polski i Szwecji, to jak czytanie tej historii. Teraz w warunkach pokoju i samostanowienia Polski to fatum ma się szansę odwrócić.

[kalle_sg]

Witam ponownie po dwumiesięcznej przerwie. I zapraszam do obejrzenia kilku nowych zdjęć z zimowej Uppsali. Chcieliście ludzi, będą ludzie. I przy okazji będzie trochę bardziej miejsko

42. Bezimienny (chyba) plac na skrzyżowaniu Kungssängsgatan i Smedsgränd.


43. Stora torget, główny plac miasta.


44. Jak wyżej.

[kalle_sg]

45. Svartbäcksgatan, główny deptak miasta. Podobnie, jak powyższe, jest on ocieplany, stąd brak śniegu. Widoczny żółty dom należał przed laty do Andersa Celsjusza, który tu właśnie opracował swoją skalę temperatury.


46. Katedra odbija się w szybach hali Centralbadet, miejskiego basenu.


47. Boczna elewacja Universitetshuset - głównego gmachu Uniwersytetu.

[kalle_sg]

No to przyszła pora, by powiedzieć kilka słów o nacjach studenckich.

UPPSALAS STUDENTNATIONER


(grafika za http://www.kuratorskonventet.se/)

Nacje studenckie kiedyś rozpowszechnione były w całej Europie. Zwyczajowo największe uczelnie Starego Kontynentu miały cztery nacje: romańską, angielską, niderlandzką i germańską (przy czym do tej ostatniej zaliczano wszystkich tych, którzy nie kwalifikowali się do pozostałych, w tym np. Słowian czy Węgrów), jednak w różnych miejscach różnie to wyglądało. Tu i ówdzie tradycja ta przetrwała do dziś, czasem w żywszej, czasem w mniej żywej formie. Na dwóch najstarszych uniwersytetach Szwecji - w Uppsali i Lundzie - tradycja ta należy do najlepiej zachowanych.
Do Uppsali, inaczej niż na uczelnie włoskie, francuskie czy niemieckie, nie przybywali studenci z całej Europy, a jedynie ze Szwecji (i może, choć rzadko, z najbliższych sąsiadujących z nią krajów), dlatego nie było potrzeby tworzyć nacji na wzór ogólnoeuropejski. Zamiast tego nacje reprezentowały poszczególne regiony kraju. Studenci pochodzący z danego regionu mogli spotkać się tu w swoim gronie i wraz ze swoimi ziomkami kultywować swoje regionalne zwyczaje.

Pierwsza nacja powstała w Uppsali w 1595 roku. Była to nacja Sudermańska (Södermanland). Większość nacji zostało założonych w XVII wieku. Wraz z biegiem lat nacje łączyły się, dzieliły, pojawiały nowe, a stare znikały. Nie wszystkie nacje dotyczyły jednak regionów - istniała na przykład oddzielna nacja dla żaków wywodzących się ze szlachty, istniała także nacja studentów niemieckich. Niektóre, dziś już nie istniejące nacje, reprezentowały także regiony, które obecnie do Szwecji już nie należą, jak choćby Finlandię czy Inflanty. Dziś nacji jest w Uppsali trzynaście (właściwie to czternaście, ale o tym później), z których najmniejsza liczy około 800 członków, a największa jest blisko 10 razy większa.

Dziś na strukturze nacji opiera się studencki samorząd, Uppsala studentkår. To całkiem wpływowa organizacja, dysponująca niemałymi funduszami. Również nacje mają swoje własne środki finansowe, często całkiem pokaźne. Każda z nacji dysponuje własnymi budynkami, z których część pełni rolę akademików.

Co można robić w nacjach? Co dusza zapragnie. Każda nacja ma własny pub, kawiarnię i restaurację. Większość ma w ofercie także kluby muzyczne. Każda nacja ma własny chór, a także kluby sportowe, dedykowane różnym dyscyplinom. Każda nacja ma również bogatą bibliotekę (tradycyjnie każda specjalizuje się w innej dziedzinie nauki). Średnio raz na miesiąc organizowane są bale, połączone z wystawnym (i z reguły bardzo formalnym) obiadem. Oprócz tego organizowana jest cała masa pomniejszych imprez różnego typu - ograniczeniem jest jedynie fantazja studentów (a ta, jak wiadomo, bywa bujna). Ciekawostką jest, że na teren nacji wejść można wyłącznie, jeśli ma się status studenta (na dowolnej uczelni dowolnego kraju). Reguła ta jest rygorystycznie przestrzegana, a wyjątki od niej czyni się bardzo rzadko i w wyjątkowych sytuacjach. Jedyną osobą, która może dowolnie wchodzić na teren nacji nie będąc studentem, jest jej inspektor - czyli sprawujący nad nią nadzór profesor uniwersytetu.

Każdy ze studentów należy do jednej z nacji - lub bezpośrednio do Związku Studentów (Uppsala studentkår), zrzeszającego 13 nacji. Ta ostatnia opcja jest najtańsza, bo przynależność do nacji niestety kosztuje (z reguły w granicach 300-400 koron za semestr). Niektórym studentom nie podoba się ten stan rzeczy, założyli więc czternastą nację: Skånelandens nation. Ta nie pobiera żadnych opłat, ale też w zamian nie oferuje kompletnie niczego. Nie jest również reprezentowana w studenckim samorządzie. Co ciekawe, nacja ta wykorzystuje nazwę Skanii - południowej krainy Szwecji, która nie ma żadnej innej reprezentującej ją nacji.

[kalle_sg]

48. Västmanlands-Dala (V-Dala) nation. Forum jest o architekturze, więc architektoniczna ciekawostka. Budynek został zaprojektowany przez cenionego fińskiego architekta, Alvara Aalto. Obecnie V-Dala szczyci się jednym z najpopularniejszych klubów, Velveten.


49. Kalmar nation. Skromny budynek skrywa nację cieszącą się opinią najbardziej umuzykalnionej. Tu właśnie można najczęściej posłuchać grających na żywo zespołów, zarówno studenckich, jak i tych mających już za sobą pierwsze kroki w showbiznesie. Kalmarskie kluby zresztą dzielnie rywalizują z Velveten.


50. Uplands nation. Lokalna nacja należy do największych (regułą jest, że studenci zapisują się do tej nacji, która reprezentuje ich rodzinny region, choć to nie jest żaden obowiązek - po prostu nowi studenci, świeżo przybyli do nowego miasta, nie wiedzą jeszcze, jak co wygląda, trafiają więc "do siebie"; z drugiej strony to, do której nacji się należy, nie robi prawie żadnej różnicy).


51. Uplands od frontu. Dużą zaletą tej nacji jest jej wielki ogród, chętnie wykorzystywany, gdy jest ciepło.


52. Göteborgs nation. Nacja chce uchodzić za luksusową, ale w efekcie uchodzi za nudną. Mało okazały budynek też nie pomaga. Studenci z zagranicy w wyborze nacji zwykle kierują się tym, czy podoba im się jej budynek. Dość powiedzieć, że Göteborg ma w tym semestrze zaledwie jednego studenta z zagranicy.

[kalle_sg]

53. Różowy zamek (już drugi w tym mieście) to Södermanlands-Nerikes (SNerikes) nation. Spadkobierca najstarszej z nacji w Uppsali.


54. Smålands nation. Również szczyci się swoim klubem, co w połączeniu z bliskim sąsiedztwem SNerikes, Kalmaru oraz V-Dali czyni z tej okolicy prawdziwy imprezowy cluster.


55. Värmlands nation to kolejny ceniony przez studentów klub. Ostra jest rywalizacja tej nacji z sąsiadującą nacją sztokholmską.


56. Stockholms nation. Mieszkańcy Sztokholmu nie są w Szwecji zbyt lubiani. Zero-ósemki (08 to telefoniczny numer kierunkowy Sztokholmu) mają opinię mew - hałasują i bałaganią wszędzie, gdzie się pojawią. Obrazu całości dopełnia snobistyczny klub.


57. Gästrike-Hälsinge (GH) nation to nacja dość bezbarwna, choć ma bardzo przyjemny pub.

[kalle_sg]

58. Östgöta (ÖG) nation. Również raczej bezbarwna.


59. Västgöta (VG) nation. Specjalizuje się w kuchni wegetariańskiej (i rybnej). Najstarszy budynek nacji w Uppsali, pochodzący z 1666 roku, został wybudowany na średniowiecznych fundamentach. W średniowiecznej piwnicy mieści się bodaj najbardziej klimatyczny (i jednocześnie najciaśniejszy) z pubów. Nacja szczyci się również bardzo cenionym chórem.


60. Norrlands nation. Największa, licząca blisko 8 tysięcy członków nacja ma również największy budynek. I w ogóle wszystko ma największe.


61. Gotlands nation. Gotlandczycy są dumni z tego, że są jedyną nacją na lewym brzegu Fyris. Nie znajduje to zrozumienia u członków pozostałych nacji - w końcu to tylko rzeka...


62. Zapodziało mi się jedno zdjęcie nienacyjne. Saluhallen (hala targowa) przy Sankt Eriks torg.

[we_shine]

wow, niezły numer z tymi nacjami, pewnie ploty prawie jak w Gossip Girl

[anotak7]

Zdjęcia Uppsali wyglądają bardzo swojsko. Mam wrażenie, że nawet mogłyby być zrobione w jakimś polskim mieście. Oczywiscie wszystkie budynki są odnowione, choć widać czasami odpadający tynk czy tez graffiti na ścianie. Zdjęcie głównego budynku uniwersytetu wygląda jakby było zrobione budynkowi UMCS na Placu Litewskim w Lublinie.

[Wojti]

[QUOTE=kalle_sg;51519221]58. Östgöta (ÖG) nation. Również raczej bezbarwna.

Kolego Dziękuję za Foto - Super ! Tak trzymać !

PS. Śniegu u nich mniej jak w Warszawie !

[kalle_sg]

Originally Posted by we_shine

wow, niezły numer z tymi nacjami, pewnie ploty prawie jak w Gossip Girl

No, znów nie przesadzajmy
Studenci to (czasem chciałoby się dodać: wbrew pozorom) jednak już dorośli ludzie. Zwłaszcza, że na szeroko pojętym zachodzie mało kto idzie na studia bezpośrednio po szkole średniej. Do tego dochodzi przerwa (często kilku, a bywa, że i kilkunastoletnia) między studiami licencjackimi a magisterskimi. No i popularne gap yeary nawet w trakcie jednego dwu- czy trzyletniego programu też nikogo nie dziwią. Summa summarum, przeciętny student w Szwecji jest jednak nieco starszy, niż w Polsce.

Originally Posted by anotak7

Zdjęcia Uppsali wyglądają bardzo swojsko. Mam wrażenie, że nawet mogłyby być zrobione w jakimś polskim mieście. Oczywiscie wszystkie budynki są odnowione, choć widać czasami odpadający tynk czy tez graffiti na ścianie. Zdjęcie głównego budynku uniwersytetu wygląda jakby było zrobione budynkowi UMCS na Placu Litewskim w Lublinie.

Nieduże miasto w kraju, który przez większą część swojej historii był po prostu ubogi - tu nie ma miejsca na rozmach. Tym bardziej, że rozmach i tak raczej nie leży w szwedzkiej naturze. To jedno. A drugie - często słyszę takie opinie i tak się zastanawiam. Owszem, rzut oka na statystyki ekonomiczne (i porównanie np. właśnie Polski ze Szwecją pod tym względem) robi wrażenie, ale czego ludzie się po tym spodziewają? Złotych klamek, diamentowych chodników? Takie rzeczy to w Moskwie, bogactwo w Szwecji wyraża się w inny sposób. To rzeczy nie zawsze widoczne na pierwszy rzut oka. To brak biedy, to ogólnie wysoki poziom życia, to styl życia, to usługi publiczne (komunikacja, służba zdrowia, system edukacyjny) na wysokim poziomie. No i do tego oczywiście szwedzki standard, czyli pomocna dłoń państwa wyciągnięta do każdego potrzebującego (innymi słowy, hojny socjal). Ale tego na ulicach nie zobaczysz
No dobra, jest też kilka bajerów, w rodzaju na przykład tych podgrzewanych ulic (czegoś takiego w Polsce nie widziałem - ale też i potrzeba mniejsza), ale to też w sumie nie takie widowiskowe.

Originally Posted by Wojti

PS. Śniegu u nich mniej jak w Warszawie !

Dziękuję za miłe słowa. Ogólnie Uppsala jest trochę chłodniejsza od Polski (wg moich szacunków średnio o kilka stopni, ale mniej, niż 5 ) - i trudno się dziwić, to jednak 500-1000 km bliżej bieguna - ale akurat tegoroczna zima w polskim wydaniu to jakiś fenomen. W tym roku śnieg spadł wcześniej w Polsce, niż tu (liczę Uppsalę, daleką północ pomijam), przez cały czas jest tego śniegu więcej. No i w Polsce jest teraz wyraźnie zimniej, niż tu.

[kalle_sg]

Trochę mi się zakurzył wątek i mam z tego powodu pewne wyrzuty sumienia, bo sprzyjające robieniu zdjęć piękne, wiosenne słońce świeci za oknem już od początku maja, albo i dłużej. Problem w tym, że piękne, wiosenne słońce sprzyja też innym rzeczom, które są na mojej liście priorytetów nieco wyżej, niż robienie zdjęć. Ale do rzeczy.

STUDENTBOSTÄDER

Jak wspominałem, Uppsala jest miastem studenckim. Ale nie takim typowym. Tym, co odróżnia ją od innych miast studenckich, jest specyficzny rynek mieszkaniowy. Rynek ten odbiega dość znacząco od tego, co znają mieszkańcy innych miast (także szwedzkich) i w pewien sposób wpływa na charakter Uppsali - a przynajmniej wielu jej dzielnic. Dlatego dziś - kilka słów na temat tego, w jakich warunkach żyją w Uppsali studenci.

W Uppsali prawie nie zdarza się wynajem mieszkań (czy pokoi) od indywidualnych prywatnych właścicieli. Zamiast tego funkcjonuje tu kilka sporych firm, będących właścicielami całych osiedli przeznaczonych na wynajem. W większości firm, aby dostać mieszkanie, należy ustawić się w kolejce (choć nie we wszystkich - niektóre wynajmują ad hoc). Czas oczekiwania jest zróżnicowany - przeciętnie, aby mieszkać tam, gdzie się chce, trzeba odczekać około roku. W lepszych dzielnicach może to trwać jednak nawet kilka lat, w mniej prestiżowych - dużo krócej. W dodatku rynek jest dość silnie regulowany przez lokalne władze, które wymagają, by część mieszkań dostępna była wyłącznie dla emerytów, a część - dla studentów. Dodatkowo jest też pula mieszkań przeznaczona wyłącznie dla studentów pierwszorocznych. Pewną ilością mieszkań dysponują też nacje studenckie, które jednak z reguły oferują je wyłącznie swoim członkom. Zawsze można też poszukać prywatnych kwater - to, że jest ich niewiele, nie oznacza, że nie ma ich wcale. Koniec końców, każdy, kto chce, znajduje jakiś dach nad głową.

Tak uregulowany rynek ma swoje wady i zalety. Zaletą jest niewątpliwie wysoki standard wszystkich mieszkań przy akceptowalnych cenach. Najemcy nie są też narażeni na kaprysy właścicieli (sam, studiując w Krakowie, miałem z tym pewne doświadczenia). Skupienie jednego typu lokatorów na jednym osiedlu tworzy specyficzny klimat i ułatwia budowę poczucia wspólnoty. Wreszcie niesłabnący popyt i obecność na rynku kilku dużych graczy prowadzi do powstawania coraz to nowych osiedli o różnym standardzie i w różnych częściach miasta. Dość powiedzieć, że Uppsala jest jednym z szybciej rosnących miast Szwecji.

Z drugiej jednak strony czasy oczekiwania na upragnione własne cztery kąty może się wydawać zniechęcająco długi. To chyba najpoważniejszy problem, z jakim muszą zmagać się przyjeżdżający do miasta - nie tylko studenci. Z całą pewnością przeprowadzkę do Uppsali warto zaplanować z dużym wyprzedzeniem.

No dobrze, pora na kilka zdjęć.

[kalle_sg]

63. Wjeżdżających do Uppsali od zachodu wita mniej więcej taki widok. To Flogsta, jedno z największych (a może i największe) skupisk studentów w Skandynawii. Położone daleko od miasta, ale za to blisko natury, niemal na skraju lasu.


64. Flogsta była położoną na wzgórzu osadą już od czasów średniowiecza, jednak jej obecna zabudowa - osiedle Flogsta höghus - powstała we wczesnych latach 70., podczas tzw. miljonprogrammet. Był to plan budowy miliona mieszkań w ciągu zaledwie 10 lat - tak dużego i szybkiego wzrostu liczby ludności spodziewali się szwedzcy demografowie.


65. Osiedla powstałe w ramach tego programu przypominają postkomunistyczne blokowiska. Dziś nie cieszą się najlepszą opinią, bo w nich koncentrują się zwykle imigranci. Flogsta jest jednak trochę inna, bo od początku była planowana jako akademiki. I to o całkiem przyjemnym standardzie. Każdy jednoosobowy pokój ma własną łazienkę. Dwanaście pokoi, tworzących jeden korytarz, dzieli też jedną kuchnię. Każdy z budynków ma też własną saunę. Na najniższych kondygnacjach mieszczą się lokale usługowe - pizzeria, warsztat rowerowy, sklep, a nawet solarium czy fryzjer.


66. Tu najczęściej trafiają studenci z różnych wymian. Jak to w akademikach, codziennie gdzieś trwa jakaś impreza.


67. Tradycją jest, że każdego wieczora - nieważne, czy zimą, czy latem, czy w tygodniu, czy w weekend, czy w wakacje, czy w święta - punktualnie o godzinie 22:00 nad Flogstą rozlega się krzyk. Dzieje się tak już od lat 70. Dlaczego? Na ten temat krążą plotki. Jedni twierdzą, że zaczęło się od tego, że kilku studentów odreagowywało w ten sposób stres związany z egzaminami. Inni utrzymują, że jest to upamiętnienie jednego z zamieszkujących Flogstę studentów, który popełnił samobójstwo, skacząc z dachu.

[kalle_sg]

68. U stóp wzgórza, na którym mieszczą się höghus, wyrosły niższe zabudowania - Flogsta låghus. To nie akademiki, ale zwykłe mieszkania, dostępne jednak wyłącznie dla studentów.


69. Flogsta låghus to przyjemne, spokojne miejsce, któego największą wadą jest znaczny dystans do miasta. Zwykle nikomu nie chce się podróżować do centrum, więc życie koncentruje się na trawnikach.


70. Teraz jednak pusto - większość studentów skończyła wszystko, co miała do zrobienia już 4 czerwca. W Uppsali pozostały tylko niedobitki, takie, jak ja, które muszą pomęczyć się jeszcze te kilka dni.


71. Przykład jednego z nowszych osiedli - Majklockan. Również mieszkania, i również dostępne tylko dla studentów.


72. Pierwsi lokatorzy wprowadzili się tu w 2008 roku. Do istniejących 5 budynków inwestor planuje wkrótce dobudować kolejne.

[kalle_sg]

73. Ekeby to jeden z najmniejszych akademików, ale bardzo lubiany. Oferuje swoim lokatorom największe pokoje spośród wszystkich akademików. Z drugiej strony jest położony równie daleko od miasta, jak Flogsta.


74. Blodstenen to kolejne studenckie osiedle mieszkaniowe. Położone niemal w lesie. Będąc jednym z najodleglejszych osiedli studenckich, jest też najmniej chętnie wybierane.


75. I zwykle niewiele się tu dzieje - a jeśli nawet, to raczej bez gości z zewnątrz.


76. I ostatnie zdjęcie z Blodstenen, na zakończenie tego setu.

[maaarian]

Czyli można budować bez esów- floresów, ganków, daszków i łamańców. Wychodzi pewnie i taniej i szybciej.