[Z archiwum Mruczka] Budapeszt na zimno

[Mruczek]

I jakoś tak przypadkiem w drodze powrotnej trafiamy na tę samą Ulloi utca.







Bonus

[Mruczek]

Muzeum Sztuk Pięknych (Szepmuveszeti Museum). A. Schickendanz, F. Herzog, 1906, neoklasycyzm.

[Mruczek]

Muzeum położone jest na imponującym Placu Bohaterów (Hosok tere). Opis jest trochę od d... strony, bo Hosok tere jest zwieńczeniem założenia urbanistycznego alei Andryassy'ego. A więc najpierw zdjęcie alei nocą:




Aleję wytyczono w 1870 dla odciążenia ulicy Królewskiej (Kiraly utca) i jako reprezentacyjną aleję w kierunku Lasku Miejskiego (Varosliget). W 1896, oczywiście z okazji jubla rocznicowego, postanowiono zwieńczyć ją efektownym placem i jednocześnie poprawić przepustowość komunikacyjną alei. Tramwaje nie były wystarczająco ą ę, a tylko transport szynowy zapewniał odpowiednie parametry. A ponieważ Węgrzy nie mieli co robić z forsą, więc zbudowali pierwszą na kontynencie europejskim kolejkę podmiejską. Na zdjęciu stacja metra Hosok Tere:


Po zakończeniu Millenium postanowiono na Pl. Bohaterów zbudować pomnik węgierskich władców. Proj. A. Schickedanz, G. Zal. Ukończono go dopiero w 1929.

Na szczycie kolumny znajduje się archanioł Gabriel. Według legendy, Gabriel przyśnił się papieżowi Sylwestrowi II i kazał przesłać koronę królewską Stefanowi. W istocie, koronę miał dostać niejaki Bolesław Chrobry. Korona szła przez Węgry i Stefan po prostu ją podpieprzył

[Mruczek]

[Mruczek]

No to jedziemy po kolei. Selekcja władców do sesji w oparciu o kryteria arbitralne:

Św. Stefan.


Robert Karol


Ludwik. Zwany u nas Ludwikiem Węgierskim


Jan Hunyady.


Maciej Korwin. Pojawi się jeszcze w relacji.


W pierwotnej wersji 7 władców było historycznymi królami Węgier. Plus 7 Habsburgów. Po 1945 Habsburgów przetopiono, a na ich miejsce trafili bohaterowie walki narodowowyzwoleńczej z XVII-XIXw.

Gabor Bethlen, książę siedmiogrodzki.


Imre Thokoly. Powstanie, które wywołał, stało się preludium do całej chryi z 1683 pod Wiedniem


Franciszek II Rakoczy


Lajos Kossuth

[Mruczek]

Zamek Vajdahunyad. Zbudowany z dykty i gipsu na uroczystości 1896 wg proj. I. Alpara. Potem rozebrany i zbudowany ponownie z wytrzymalszego surowca 1904-06. W założeniach budowla miała obrazować największe osiągnięcia architektoniczne Węgier.

[Mruczek]

[Mruczek]

Lodowisko obok Placu Bohaterów. Z widokiem na zamek Vajdahunyad

[Mruczek]

Klepsydra.


Naprawa obuwia


Bazarek żywnościowy

[Mruczek]

Nocna przechadzka nad Dunaj.
Plac Roosevelta (Roosevelt ter). Wschodnie podejście na Most Łańcuchowy.


Tablica upamiętniająca budowę Mostu Łańcuchowego


Kotek


Zamek po stronie budzińskiej

[Mruczek]

Katedra. O niej jeszcze będzie mowa. Tymczasem zdjęcia nocne.

[Mruczek]

Dzień następny, 11 lutego, rozpoczęliśmy od zwiedzenia tzw. Parku Komunizmu, inne tłumaczenia: Park Pomników, Memento Park (Szoborpark). Plusy ujemne: położony jest na zadupiu, w XXII dzielnicy, kiedy tam byliśmy, znajdował się w permanentnej rozbudowie, i wreszcie, jest to atrakcja przeznaczona głównie dla turystów zachodnich, dla których komunistyczne figury i pomniki są na tyle atrakcyjne, że są skłonni wybulić za nie znaczną kasę.

Pod względem cost to attractiveness ratio chyba najgorsza atrakcja Budapesztu, ale i tak nie żałujemy. Tym bardziej, że w W-wie nie ma niczego porównywalnego, a w całej Polsce - bodaj tylko Kozłówka (niestety nie byłem).

W Parku znajdują się przede wszystkim pomniki i tablice pamiątkowe z poprzedniej epoki. Oprócz typowych dla całego bloku Leninów i bohaterów Armii Czerwonej mamy szereg przykładów twórczości o specyfice lokalnej. Zwłaszcza pomniki związane z epizodami 133-dniowej Węgierskiej Republiki Rad z 1919.

[Mruczek]

Zaczynamy od dominanty całego parku: butów Stalina. Podczas rewolucji w 1956 rozjuszony tłum obalił pomnik Stalina, zostały tylko buty. Nie są oryginalne, jest to symboliczna rzeźba (w przeciwieństwie do większości pomników w Parku, które są autentyczne).



Widok ogólny. To futurystyczne po prawej znajduje się poza obszarem Parku. Przeznaczenie nieznane, prawdopodobnie wieża ciśnień.






Także na Węgrzech mają problem ze szpecącymi krajobraz miejski (w tym przypadku raczej podmiejski) słupami trakcji energetycznej.


"Wieczna sława poległym w boju za wolność i niezawisłość Związku Radzieckiego i za oswobodzenie narodu węgierskiego. 1945-1965". Tekst wydaje się być standardowy, zmieniano tylko nazwę narodu, który oswobodzono.

[Mruczek]

Bela Kun przemawia. Kun to przywódca wspomnianej wyżej Węgierskiej Republiki Rad.




Dwie postacie symbolizujące radzieckiego żołnierza i węgierskiego parlamentariusza, którzy w styczniu 1945 próbowali negocjować z Niemcami kapitulację Budapesztu (dlatego niosą białe flagi). Przez dłuższy czas obowiązywała wersja, że zostali zastrzeleni przez Niemców, ale w rzeczywistości ich gazik wpadł na minę na ziemi niczyjej.

Tylko cholera nazwisk nie pamiętam

[Mruczek]

Prawdopodobnie pamięci węgierskich weteranów hiszpańskiej wojny domowej z polsko-węgierskiej XIII Brygady.






W 1956 poległ "po słusznej stronie".

[Mruczek]

Wielka Trójca Węgierskiej Republiki Rad: Tibor Samuely, Bela Kun, Jeno Landler


Lenin...




Dymitrow, IIRC

[Mruczek]

Uścisk dłoni prezesa

[Mruczek]

Erzesbet hid za dnia. Buspas musi być

[Mruczek]

Ciężka sylwetka zamku habsburskiego a z prawej zabudowania starówki


Plac Roosevelta za dnia


Wykręcamy na rondzie....


I wjeżdżamy na Most Łańcuchowy Szecheny'ego (Szecheny Lanchid). Zbudowany 1839-49 wg proj. Adama Clarke'a.






Widok z Mostu Łańcuchowego na Górę Zamkową. Po lewej gmaszysko Zamku. Ten przerośnięty ptak na pomniku to turul. Jeszcze o nim będzie mowa. Na prawo od niego skarpę rozcina kolejka siklo (czyli funikular)

[Mruczek]

Góra Zamkowa na Budzie zapewnia godne kota poczucie dominacji nad otaczającym obszarem. W tym miejscu chyba trzeba krótko wspomnieć o dychotomii obszaru Budapesztu.

Mniej więcej z północy na mniej więcej południe płynie Dunaj. Dzieli więc miasto na część zachodnią, pagórkowato-górzystą, wysoką i wschodnią, stosunkowo płaską, niską. Część zachodnią umownie nazywa się Budą, wschodnią - Pesztem, choć tak naprawdę Budapeszt obejmuje szereg innych dawnych osad i miejscowości, nie wspominając o położonej na wyspie dzielnicy Csepel (czyt. Czepel).

Do 1873 Buda i Peszt rozwijały się oddzielnie. Morfologicznie do dziś widać ogromne różnice. W Budzie jest symboliczne centrum władzy, starówka i zamek. Peszt to zasadniczo ciągnące się po horyzont kwartały domów, w większości czynszówek, które tworzą niesamowicie wielkomiejskie wrażenie. Ale z drugiej strony, trudno wymienić w Peszcie zabytki starsze od 1800 roku (chociaż jest kilka takowych, a najstarszy zabytek Pesztu jest z czasów rzymskich).

Zdjęcia wykonane są z góry po stronie budzińskiej na część peszteńską.

Parlament.


Most Małgorzaty (Margit hid)


Katedra św. Stefana (1851-1905).


Na pierwszym planie dachy domów na podskarpiu, dalej Lanchid i bulwar po stronie peszteńskiej.




Po kolei: wiszący Erzesbet hid (1964), remontowany Szabadszag hid (1899) i Petofi hid (1937). Trzy epoki.