[Ukraina Zachodnia] Tuż za miedzą

[matizz]

Rawa Ruska jest naturalnym punktem wypadowym do poznawania miejscowości położonych w przygranicznym pasie ukraińskiej części Roztocza. Te malownicze, dzikie tereny warte są poznania choćby ze względu na dużą ilość starych unickich cerkiewek.
Zaczniemy od miejscowości w której wprawdzie niewiele jest (przynajmniej po ukraińskiej stronie) do oglądania, ale jej powojenny los, a także los jej świątyń, jest w pewien sposób symboliczny dla całej Zachodniej Ukrainy.
Leży tuż na południe od Rawy, bezpośrednio przy poskiej granicy. Dziewięcierz jest stara wsią, lokowaną w 1565 roku "na surowym korzeniu" przez kasztelana lubelskiego i starostę lubaczowskiego Andrzeja Myszkowskiego. W XVIII wieku była to królewszczyzna, w XIX wieku stał się wsią prywatną. Od XVIII wieku była to duża ludna wieś, ważny ośrodek garncarstwa i kamieniarstwa, zwiazanego z ośrodkiem bruśnieńskim. Osada złożona była z kilku przysiółków. Po rozbiorach, kiedy znalazła się w obrębie Galicji Wschodniej, na wschód o d dawnej wsi w kierunku Potylicza powstała w ramach "kolonizacji józefińskiej" niemiecka kolonia Einsingen. Bezpośrednio po ostatniej wojnie Dziewięcierz w całości znalazł się na terytorium USRR, jednak wskutek korekty granic z 1948 roku granicę przesunięto w ten sposób, że przecięła ona miejscowość, większość jej znalazła się po polskiej stronie.
Obecny ukraiński Dewiatyr to wschodnia część miejscowości, w większości dawne austriackie Einsingen. Przypomina o tym leżący w centrum wsi dawny murowany kościół ewangelicki z XIX wieku, po wojnie zamieniony na cerkiew pw Podwyższenia Krzyża Świętego







Jako ciekawostka, po polskiej stronie granicy (choć to już temat do szerszej prezentacji w wątku o Zamojszczyźnie) w części zwanej Dziewięcierz-Moczary zachowały się niezwykle malowniczo usytuowane ruiny dawnego założenia cerkiewnego i dawny unicki cmentarz. Tu na dwu zdjęciach dla pobieżnej ilustracji

Ruiny cerkiewnego muru:



Dawny cmentarz, granica biegnie wzgórzem widocznym w tle



I kaplica katolicka w polskiej części wsi

[matizz]

Leżące w pobliżu polskiej granicy osiedle, dawne miasteczko rozłożyło się w malowniczej dolinie roztoczańskiej rzeki Tylicy. Pierwotnie na stromym wzgórzu Horodyszcze istniał należący do księstwa bełskiego obronny gród, po raz pierwszy wzmiankowany w 1223 roku. U jego stóp powstała osada zwana pierwotnie Tylicz, która w 1420 roku otrzymała prawa miejskie od księcia mazowieckiego i bełskiego Ziemowita IV. Długosz wspominał w swej kronice o tutejszym zamku, jak również o znajdywanych w pobliżu skamieniałych drzewach (drugie ich duże stanowisko jest po stronie polskiej, w Siedliskach). Potylicz, zasobny w złoża glinki, był od XV wieku ważnym ośrodkiem garncarskim, źródła podają iż w XVI wieku działało tu 50 garncarzy. Liczył wówczas około 3 tys. mieszakańców. Gdy w XVII wieku szlak handlowy z Lublina do Lwowa przesunął się na północ, w rejon powstałej wówczas Rawy Ruskiej, rozpoczął się powolny upadek miasteczka. Nie powstrzymało go utworzeniu w miasteczku w XIX wieku fabryki wyrobów fajansowych. W okresie międzywojenym Potylicz utracił prawa miejskie. W czasie IIwś uległa zniszczeniu drewnaina zabudowa rynku wraz z ratuszem. Szczęściem przetrwały świadczące o dawnym znaczeniu miasteczka trzy światynie, chociaż niestety w 1991 roku spłonęła czwarta - stara drewniana cerkiew Narodzenia Bogarodzicy.

Wizytę w dawnym miasteczku rozpoczniemy od wspinaczki na wzgórze Stare Horodyszcze, skad można oglądać jego piękną panoramę.

Widok Horodyszcza, wznoszącego się na 80 metrów nad stawami w dolinie Tylicy, dobrze uzmysławia malowniczość położenia roztoczańskeigo miasteczka. Po lewej bardzo cenny zespół cerkwi św Ducha, gdzie dotrzemy potem



Na zboczu wzgórza leży cmentarz poległych w II wś, z potężnym 5-metrowym posągiem kobiety, trzymajacej wieniec laurowy





Ze zbocza rozpościerają się rozległe widoki





Widok miasteczka z monumentalną cerkwią Św Trójcy, wzniesioną w 1936 roku na miejscu starej, drewnianej

[matizz]

U podnóża wzgórza wznosi się niezwykle cenna drewniana cerkiew, jedna z najstarszych zachowanych nie tylko na Roztoczu, ale także na całej Ukrainie. Ufundował ją w 1502 roku cech potylickich garncarzy w miejsce starszej cerkwi spalonej przez Tatarów. Jest to budowla orientowana, trójdzielna w planie, początkowo jednokopułowa - z typową dla najstarszych cerkwi formą czworobocznego dachu namiotowego z jednym załamaniem. Druga kopuła w formie barokowej, bardziej nam się kojarzącej z cerkwiami, powstała nad wielobocznie zamkniętym prezbiterium w 1736 roku. Dookoła ściany obiega szeroki okap. Dachy i ściany są na szczęście pokryte gontem, co na Ukrainie wcale nie jest takie częste. We wnętrzu zachowały się cenne polichromie z 1620-40 ze scenami Męki Pańskiej i XVII-wieczny ikonostas.
Potylicka świątynia nieco przypomina bliskie, bo leżące tuż po zachodniej stronie granicy, na terenie powiatu lubaczowskiego, cerkwie w Radrużu i Gorajcu, też z XVI wieku ale nieco młodsze.

Widok znad stawów





Podchodzimy pod cerkiewne wzgórze





Jak widać trwała wtedy (2007 rok) wymiana gontów poszycia

[matizz]

Cerkiew w Potyliczu jest zapewne jedną z najpiękniejszych na Roztoczu po obu stronach granicy, dlatego pozwolę sobie jeszcze trochę pofolgować ze zdjęciami











Z tej strony nawy widać po zdjęciu poszycia oryginalne belki konstrukcji



Ciekawe okucia drzwi wejściowych

[matizz]

Pozostałości przycerkiewnego cmentarza znaczą na wpół zapadnięte w ziemię kamienne krzyże



XVII-wieczna dzwonnica konstrukcji słupowo-ramowej





Z placu przed cerkwią rozpościera się widok na centrum osady z pozostałymi dwoma potylickimi świątyniami





Jeszcze raz cerkiew św Trójcy. W tej perspektywie widać stojącą obok niej 20-metrową drewnianą dzwonnicę z XVI wieku, ponoć jedną z najwyższych na Ukrainie Zachodniej



A tu klasycystyczny kościół św Stanisława z 1824-37, po roku 1990 zwrócony wiernym



Tu widoczny z bliska

[matizz]

Podążamy z Potylicza na południe, w kierunku Niemirowa. Kolejną wartą przystanku miejscowością na naszym roztoczańskim szlaku jest Ulicko-Seredkiewicz (ob. Seredkewyczi). Malowniczo położona wśród wzgórz wieś przed wojną była w połowie zamieszkała przez Polaków, w 1944 roku banderowcy wymordowali tu około stu osób. We wsi znajduje się duża drewniana cerkiew p.w. Zaśnięcia Bogarodzicy z 1893 roku. Trójkopułowa świątynia jest bardzo podobna do znajdujących się po polskiej stronie granicy cerkwi wschodniej Zamojszczyzny (np Chłopiatyn, Budymin czy Dłużniów). W 2007 roku trwał jej remont

Ogólny widok cerkwi. Widoczna na zdjęciu pani wbrew pozorom nie wyprowadza psa na spacer,
lecz wypasa cielaczka









Obok dzwonnica z arkadową galeryjką

[Mohort]

Kresowe , idylliczne obrazki : spokój , ciekawe zabytki , nieskażona przemysłem przyroda i przysłowiowa "maniana" nadają takim miejscom niezwykłego uroku . To coś dla mnie !

[matizz]

Dla miłośników takich klimatów Roztocze Wschodnie to miejsce wprost wymarzone Zresztą po obu stronach granicy

My tymczasem zajrzyjmy do pięknie odnowionego wnętrza cerkwi

[matizz]

Na skraju wsi murowana kaplica rodzinna wystawiona w początkach XX wieku przez Skibniewskich, dawnych właścicieli wsi. Jest to prawdopodobnie jedyna pozostałość po zespole dworskim zniszczonym w czasie wojny, być może nawiązująca stylem do XIX-wiecznego neogotyckiego dworu. Na schodkowym szczycie znajduje się tablica z tekstem: "Kostantemu ZGAZDZINSKIEMU zmarłemu 6. Pazdziernika 1868. Najlepszemu mężowi poswięca w uczuciu dozgonnej milości zona z NETREBSKICH JULIJA ZGAZDZINSKA". (tekst wg strony: http://vicarman.livejournal.com/24064.html)





Wnętrze wygląda tak:

[matizz]

Dziś króciutki przystanek na dwie fotki z drogi - tuż przed Niemirowem we wsi Wróblaczyn znajduje się okazała choć niezbyt stara cerkiew Przemienienia Pańskiego z 1926 roku, projektu Aleksandra Łuszpińskiego. Zbudowana na planie krzyża, pochwalić się może malowniczą bryłą z siedmioma kopułami, w tym dużą ośmioboczną nad nawą.





We Wróblaczynie była też druga, znacznie starsza drewniana cerkiew - z 1662 roku. W latach 80-tych została przeniesiona do skansenu w Kijowie, gdzie spłonęła

[matizz]

Dawne miasto powstałe prawdopodobnie w XV wieku, otrzymało prawa miejskie w 1580 roku od Stafana Batorego. Założycielem miasta był Andrzej Fredro. Niemirów był otoczony ziemnymi wałami, istniał tu także drewniany zameczek, miasto miało też przywilej składowania soli z żup ruskich. W XVII wieku przeszło w ręce Stadnickich. W 1672 roku hetman Jan Sobieski, późniejszy król odniósł pod Niemirowem zwycięstwo nad Tatarami. Na początku XIX wieku miasto stało się własnością Ignacego hrabiego Moszyńskiego, który na bazie źródeł siarkowych założył tu uzdrowisko z domem zdrojowym i łazienkami; był tu teatr dworski, a samo uzdrowisko w 1834 roku przyjmowło dwustu kuracjuszy. Do dziś działa tutaj zespół uzdrowiskowy, położony w parku na zachód od miasteczka, niestety stare zabudowania zastąpione zostały zabudową z czasów radzieckich.
Przy dawnym rynku znajduje się fundowany przez Stanickich w 1640 roku kościół św Trójcy. Skromna jednonawowa świątynia posiada wielobocznie zamkniętą, oszkarpowaną bryłę - bardziej reminescencja gotyku niźli barok. Była po wojnie cerkwią, potem magazynem, po 1990 roku powróciła do kościoła katolickiego.







Fasada kościoła



Oszkarpowanie ścian przypomina budowle obronne



W pobliżu znajduje się też późnoklasycystyczna cerkiew św Ducha z 1848-52 fundacji hr Piotra Moszyńskiego. Tu jak widać w trakcie remontu

[matizz]

Na zachód od Niemirowa, tuż przy polskiej granicy leży wieś Hruszów, a w niej kolejna drewniana cerkiew na naszym szlaku. Zbudowana została w 1715 roku kosztem ówczesnych właścicieli Hruszowa, Rozwadowskich. Trójdzielna świątynia z dobudowanym do babińca przedsionkiem posiada nad nawą kopułę na ośmiobocznym bębnie. Zadziwia mnie to szalowanie w jodełkę, chyba w ramach ukraińskiego zamiłowania do ozdobności. Boże uchowaj cerkwie w Polsce przed czymś takim








Pięciobocznie zamknięte prezbiterium odsłania oryginalną konstrukcję z bali



Widok od frontu

[matizz]

Obok cerkwi masywna trójkondygnacyjna dzwonnica z szerokimi okapami





Przy ścianie cerkwi napotkamy dwie stare kamienne płyty nagrobne (wg przewodnika Rąkowskiego pochodzą z XVI-XVII wieku) z kartuszami herbowymi i zatartymi inskrypcjami

[matizz]

W Hruszowie na razie cicho, sennie, bezludno, a nazwa ta nic nie mówi naszym rodakom... Ale oczywiście są nasi najwierniejsi towarzysze wędrówek po Ukrainie



Na dzień dzisiejszy obejścia wyglądają tak:



Ale już za trzy lata to się zapewne zmieni i pojawią się tu sklepy spożywcze, sklepy spożywcze i sklepy spożywcze

http://www.nowiny24.pl/apps/pbcs.dll...ON00/119322814 (cytowane za wątkiem [Podkarpackie] Inwestycje)

Ma tu być wybudowane najnowocześniejsze przejście graniczne na granicy UE: Budomierz-Hruszów.

[Mohort]

Widzę że te paskudne , betonowe ogrodzenia szpecą również ukraiński krajobraz. Na Białorusi nieraz całe wsie są ogrodzone właśnie takimi szpetnymi "płotami"

[matizz]

W miejscowości noszącej dawną polską nazwę Jażów znajduje się kolejna cenna cerkiew na naszym szlaku. Drewnianą świątynię p.w. św Paraskewy wzniesiono w 1638 roku, została przebudowana pod koniec XIX wieku. Jest to budowla na planie krzyża z centralną kopułą nad nawą. We wnętrzu cerkwi zachował się XVIII-wieczny ikonostas. Ściany zamiast drewnianego szalowania obite są niestety blachą, a teren przykościelnego cmentarza otoczony zauważonym przez Mohorta wszechobecnym betonowym ogrodzeniem.
Obok stoi trójkondygnacyjna dzwonnica z izbicą, wzniesiona na przełomie XVIII/XIX w.

[matizz]

Pod dachem okapowym - po prawej święci prawosławni, z lewej Piotr i Paweł malowani raczej w bardziej swobodnym niż ortodoksyjny stylu



Pomnik w pobliżu cerkwi; zapewne patriotyczny - wybaczcie proszę skojarzenie ze schodkową piramidą



I w okolicy Jażowa taka oto cerkiew, w bliżej niesprecyzowanej miejscowości



A z Jażowa tylko jakieś 5 kilometrów do Jaworowa, gdzie dotrzemy zapewne już w przyszłym tygodniu...

[matizz]

Niewielkie miasteczko rejonowe liczące sobie kilkanaście tysięcy mieszkańców; leży w dolinie rzeki Szkło na południe od wału Roztocza, już w Kotlinie Sandomierskiej. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1376 roku, w XV wieku był już wymieniany jako miasto. W 1454 roku ówczesny właściciel Jaworowa książę raciborski Wacław ufundował kościół parafialny. W 1482 król Kazimierz Jagiellończyk wydał dla miasta pozwolenie na jarmarki, kolejni władcy potwierdzali nadawane przywileje. Jaworów rozwijał się jako ośrodek handlowo-rzemieślniczy przy trakcie Lwów-Jarosław. Przyszły król Jan Sobieski odziedziczył miejscowe starostwo po ojcu; miasto stało się jedną z jego ulubionych siedzib. Dawny drewniany dwór rozbudowano na godny monarchy pałac i otoczono wspaniałym ogrodem; tutaj już jako król Sobieski przyjmował kilkakrotnie zagraniczne poselstwa. Po śmierci króla dożywotnio starostwo otrzymała jego małżonka Maria Kazimiera. W XVIII wieku zniszczono pałac i ogród, po pierwszym rozbiorze miasto trafiło we władanie austriackie. W okresie międzywojennym Jaworów był miastem powiatowym, liczącym około 10 tys mieszkańców. W czasie okupacji w Jaworowie istniało getto, gdzie w 1944 roku hitlerowcy zgładzili około 3,5 tysiąca osób żydowskiej narodowości, miejscowych i przewiezionych z okolicznych miejscowości. Większość miejscowych Polaków wysiedlono po wojnie w okolice Ustrzyk, ale do dziś utrzymuje się tu ich niewielkie skupisko, działą też oddział Towarzystwa Kultury Polskej Ziemi Lwowskiej. W okresie powojennym powstało w okolicy Jaworowskie Zagłębie Siarkowe, eksploatujące najbogatsze ponoć w ZSRR złoża tego surowca. Proces "unowocześniania" ominął na szczęście Jaworów, gdyż dla robotników wybudowano 12 km na wschód od niego zupełnie nowe miasto - Nowojaworowskie. Dziś teren pomiędzy miastami to ogromny obszar zarastających wyrobisk i hałd pozoatałych po upadłym kombinacie. Na północ od Jaworowa rozciąga się natomiast ogromny obszar Poligonu Jaworowskiego, zajmujący znaczną część roztoczańskich wzgórz i dolin w tej okolicy. O poligonie wspominałem już wcześniej w tym wątku (na pierwszej stronie: http://www.skyscrapercity.com/showpo...7&postcount=19).

Nie ma dziś śladu po dawnej jaworowskiej świątyni parafialnej, funkcję tę przejął podominikański kościół ŚŚ Piotra i Pawła. Świątynia została wzniesiona w 1645 roku kosztem Filipa Rykowskiego na miejscu wcześniejszego drewnianego kościoła z 1616 roku fundacji Milewskich. Po kasacie klasztoru przez austriaków świątynię przejęła miejscowa parafia. Jest to masywna jednonawowa budowla o skromnych cechach późnorenesansowych.





Od frontu przylega do kościoła niska czworoboczna wieża, nad nią widać trójkątny dekorowany blendami szczyt



Prezbiterium zamknięte pięciobocznie



W południowej ścianie nawy uwagę zwraca późnorenesansowy portal



Widome znaki obecności wiernych polskiej narodowości:

[matizz]

Zdążamy w kierunku leżącej po drugiej stronie jaworowskiego rynku neobizantyjskiej pięciokopułowej cerkwi św Jura. Powstała ona w latach 1899-1902 wg projektu Wasyla Nahirnego na miejscu poprzedniej świątyni z XVIII wieku.









Ciekawsza od samej cerkwi wydaje się stojąca obok drewniana dzwonnica.. Jest ona znacznie starsza, pochodzi z 1764 roku; ma formę wieży z izbicą nakrytej baniastym hełmem

[bartos4]

"Większość miejscowych Polaków wysiedlono po wojnie w okolice Ustrzyk"
Skąd masz takie informacje? Z rozmów które pamiętam z moimi dziadkami, którzy wyjechali (uciekli) z Jaworowa w 1945r. wynika, że kierunek to raczej wrocławskie,śląsk, okolice Warszawy i podkarpacie, ale raczej miasta (Stalowa Wola, Nisko, Rzeszów), ale być może patrzyli przez pryzmat naszej rodziny i znajomych. Z niecierpliwością czekam na kolejne zdjęcia Jaworowa.
pozdrawiam