Tìm về nguồn gốc cụ rùa Hồ Gươm

[hamrongth]

Nhân kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội, chúng ta hãy cùng tìm về nguồn gốc của cụ rùa Hồ Gươm...

Cụ rùa Hồ Gươm quê ở Thanh Hoá?


cụ Rùa Đá Lam Kinh -( thiếu một móng ),

Mở đầu câu chuyện, GS Hà Đình Đức đã đưa ra mấy luận điểm - căn cứ để ông đưa ra giả thuyết vua Lê Lợi đã đem rùa từ Thanh Hoá ra thả ở Hồ Lục Thuỷ (nay là hồ Hoàn Kiếm). Một là trong sách cổ có nói, ở Vung Sung (sông Lương, Lam Kinh, Thanh Hoá) xưa kia có một loài rùa to bằng chiếc chiếu đôi, vào mùa sinh sản, rùa quần làm đục ngầu nước

Câu chuyện của một nhà khoa học

Mở đầu câu chuyện, GS Hà Đình Đức đã đưa ra mấy luận điểm - căn cứ để ông đưa ra giả thuyết vua Lê Lợi đã đem rùa từ Thanh Hoá ra thả ở Hồ Lục Thuỷ (nay là hồ Hoàn Kiếm).
Một là trong sách cổ có nói, ở Vung Sung (sông Lương, Lam Kinh, Thanh Hoá) xưa kia có một loài rùa to bằng chiếc chiếu đôi, vào mùa sinh sản, rùa quần làm đục ngầu nước. Chuyện kể rằng, khi Lê Lợi chạy giặc ở Lam Kinh thì có một con ba ba rất to đi sau xoá dấu vết. Sau này Lê Lợi phong con ba ba đó là thần ba ba. Cũng thời đó, tương truyền ở vùng Phúc Địa gần Lam Kinh, có con rùa to đến nỗi mai của nó có đủ chỗ cho ba người trú mưa mà không bị ướt. Khi con rùa lên bờ đẻ trứng, người dân đã buộc hai chân sau của nó vào hai con trâu mộng để bắt, nhưng nó đã kéo tuột cả hai con trâu xuống nước...

Hai là, hiện nay, con rùa đá đội bia ở Vĩnh Lăng (Lam Kinh) là loài rùa mai mềm rất giống về hình thái với tiêu bản rùa ở Hồ Gươm đang được trưng bày trong tủ kính ở đền Ngọc Sơn (Hà Nội), cũng như giống với cụ Rùa đang sinh sống tại Hồ Gươm. Phải chăng loài rùa mai mềm lớn ở vùng Lam Sơn xưa kia rất phổ biến nên Lê Lợi đã đưa rùa từ đây ra thả ở Hồ Gươm? Người nghệ nhân quá quen thuộc với loài rùa này nên đã tạc con rùa đá đội bia Vĩnh Lăng theo lối tả chân, hoàn toàn thật chứ không mô phỏng như các con rùa đá khác ở Văn Miếu cũng như các đình chùa?

Ba là, vào thời Lý Công Uẩn chọn Thăng Long làm Kinh đô, không thấy ai nói rằng ở Hồ Lục Thuỷ có rùa to. Chỉ đến khi vua Lê Lợi thắng giặc lên làm vua thì mới xuất hiện rùa ở Hồ Gươm. Vậy giả thuyết Lê Lợi chính là người thả rùa xuống Hồ Gươm là hoàn toàn có cơ sở.
Bốn là, nếu rùa Hồ Gươm vốn dĩ có gốc gác ở Hà Nội thì Hồ Tây và các hồ ở Hà Nội cũng phải có loài rùa này, bởi vì Hồ Gươm và Hồ Tây đều có cùng nguồn gốc từ dòng sông Cái cổ.
Đó là câu chuyện của năm năm trước.

Trả gươm - bài học về chữ tín.

Tại sao Lê Lợi thả rùa ở Hồ Lục Thuỷ? Tại sao ông phải làm động tác trả gươm? Không có gì hơn, chính ông là người thông hiểu được đạo lý "vay gì trả nấy" mà bài học nhỡn tiền của An Dương Vương đã dạy ông.

Nếu người đời sau chúng ta để ý sẽ thấy trong câu chuyện An Dương Vương xây thành Cổ Loa, cứ về đêm thì có một con gà trắng xuất hiện phá đổ thành. Sau đó, thần Kim Quy đã cải trang thành một dũng sĩ trao cho An Dương Vương một thanh bảo kiếm. Khi lũ lâu la, rắn rết nổi lên, Gà Linh xuất hiện, An Dương Vương đã dùng gươm thần chém chết nó rồi quỳ xuống trả thanh bảo kiếm cho thần Kim Quy. Sau khi nhận gươm, thần Kim Quy mới trao cho An Dương Vương móng của mình để làm lẫy nỏ chống lại quân Triệu Đà. Với chiếc lẫy nỏ thần kỳ, An Dương Vương đã đánh tan quân Triệu Đà. Nhưng rồi, ông đã không trao trả lại móng thần cho thần Kim Quy, và cái giá mà ông phải trả thật nặng nề: mất con, mất nước. Đó là bài học về quy luật vay trả: An Dương Vuơng vay hai trả một, vậy nên phải trả giá đắt. Hơn ai hết, Lê Lợi là người hiểu rõ quy luật đó.

Con rùa đá ở Vĩnh Lăng có 6 cái móng, nhưng chỉ có 5 móng nguyên vẹn, còn một móng thì bị lõm vào. Phải chăng đó chính là chiếc móng mà An Dương Vương đã không trả lại cho thần Kim Quy?

Câu chuyện của ngày hôm nay.

Những câu chuyện thực hư của ngày hôm qua đã dần đi vào quỹ đạo của sự thật. Tháng 11/2001, GS Hà Đình Đức nhận được một cú điện thoại của một cái bộ Liên hiệp hội KHKT Thanh Hoá nói rằng: người dân ở Quảng Phú, Thọ Xuân, Thanh Hoá đã từng bắt được một con rùa nặng 150kg ở Đầm Sen. Từ đó đến nay, thỉng thoảng họ vẫn nhặt được trứng rùa. Cuối tháng 5/2002, GS Đức về huyện Thọ Xuân thì được biết người dân ở đây cũng bắt được vài con rùa lớn. Ông Lê Văn Quy, một người dân sống cạnh Đầm Sen cho biết, ông đã nhặt được hai ổ trứng rùa (15 quả và 7 quả), trứng to như quả trứng ngan. Ông nhớ lại trước đây người ta bắt được rùa nặng tới 200-250kg, cứ đến mùa mưa, rùa nổi lên dưới đám rêu rác, thở phì phì như trâu.

Như vậy, hy vọng loài rùa mai mềm lớn - cùng loài với cụ Rùa Hồ Gươm vẫn còn tồn tại là một điều rất đáng mừng. Vậy là nguy cơ tuyệt diệt đối với loài rùa linh thiêng này đã giảm đi? Ngày 12/9/2002, GS Hà Đình Đức đã gửi thư cho ông Giám đốc Sở Văn hoá Thông tin Hà Nội Nguyễn Viết Chức thông báo về việc ông đã tìm ra loài rùa mai mềm hiện đang tồn tại ở Hồ Thần, Đầm Sen và vệt đầm kéo dài 5-6km thuộc hai huyện Thọ Xuân, Yên Định (thuộc vùng Lam Kinh), Thanh Hoá. Trong thư ông cũng đã mời Giám đốc Nguyễn Viết Chức đi khảo sát thực tế để có cơ sở trình thành phố và Nhà nước xây dựng ngay Dự án nghiên cứu bảo vệ loài rùa lớn mai mềm ở địa phương trên nhằm bảo tồn và làm nguồn bổ sung vào Hồ Gươm khi cần thiết. Sở VHTT cũng đã gửi công văn tới ông Nguyễn Quốc Triệu, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội để xin phép được đi khảo sát.

Nhưng tất cả vẫn đang trên giấy tờ. Chuyến khảo sát mong đợi hy vọng sẽ được thực hiện sớm. Theo GS Hà Đình Đức, nếu chờ rùa lớn nổi thì phải cần rất nhiều thời gian, hai, ba năm hoặc lâu hơn thế; nếu sử dụng các biện pháp kỹ thuật hiện đại để bắt rùa mà không làm tổn hại đến nó thì cũng phải cần thời gian, công sức và tiền bạc. Chúng tôi thiết nghĩ, bằng bất kỳ giá nào, chúng ta cũng phải sơm khảo sát để khẳng định lại quê hương của cụ Rùa Hồ Gươm có phải chính là vùng Lam Kinh, Thanh Hoá không. Nếu phải, có nghĩa là nguồn mạch truyền thuyết Hoàn Gươm có cơ may được giữ gìn thông suốt. Nói dại, nếu chậm, ngộ nhỡ có chuyện gì không hay, chúng ta ăn nói thế nào với thế hệ con cháu đây?

[nongdanvn]

Tội nghiệp cụ rùa già. Bác đừng nói cụ có nguồn gốc Thanh Hóa ko khéo mai dân Hà Nội quăng lưới làm thịt cụ đó ~.~. Bữa đọc báo thấy có đứa câu cả cụ rùa. Hix tội nghiệp cụ í. Giờ lẻ loi ko đồng loại

[hamrongth]

Originally Posted by nongdanvn

Tội nghiệp cụ rùa già. Bác đừng nói cụ có nguồn gốc Thanh Hóa ko khéo mai dân Hà Nội quăng lưới làm thịt cụ đó ~.~. Bữa đọc báo thấy có đứa câu cả cụ rùa. Hix tội nghiệp cụ í. Giờ lẻ loi ko đồng loại

Nếu là sự thật thì có muốn chối bỏ cũng không được bạn ạ....

[hamrongth]

Originally Posted by nongdanvn

Tội nghiệp cụ rùa già. Bác đừng nói cụ có nguồn gốc Thanh Hóa ko khéo mai dân Hà Nội quăng lưới làm thịt cụ đó ~.~. Bữa đọc báo thấy có đứa câu cả cụ rùa. Hix tội nghiệp cụ í. Giờ lẻ loi ko đồng loại

Tôi biết các bạn ghét dân Thanh Hoá, nên đụng đến cái gì của Thanh Hoá là các bạn có ác cảm và xem dưới tầm con mắt, nhưng có những điều thiêng liêng người TH làm được đấy, không biết người địa phương bạn có làm được không.....?

Đừng vì những phần tử không tốt người TH mà có ác cảm với 2 từ Thanh Hoá, đừng vì những phần tử bất hảo người Thanh Hoá mà có suy nghĩ lệch lạc như vậy.....

tôi thấy buồn vì cách nghĩ và phát biểu của bạn, không biết bạn ở địa phương nào, không biết địa phương bạn có những phần tử như vậy không...?

Đây là một đề tài rất thiêng liêng, nó liên quan trực tiếp đến người Thanh Hoá và cũng liên quan trực tiếp đến thủ đô chuẩn bị kỹ niệm 1000 năm, thế mà bạn cũng suy nghĩ được một câu như vậy....!!!

[nongdanvn]

Nói thật ai chẳng biết đâu cũng có ng này ng kia. Nhưng bây giờ tiếp xúc với khoảng 20ng gốc thanh hóa thì toàn người tai tiếng. Lừa lọc. Thế rồi gặp người Thanh Hóa # thì sẽ nghĩ gì. Sao ko đặt mình vào hoàn cảnh của những người ấy. Sao dân Thanh Hóa các bạn ko đóng cửa bảo nhau đừng đi lừa lọc hay đểu tính với người ta nữa. Sao ko bảo là họ giữ gìn thanh danh cho xứ Thanh. Vậy chứ biết bao nhiều dân tỉnh khác người ta không ghét mà cứ ghét dân Thanh Hóa.

[hamrongth]

Originally Posted by nongdanvn

Nói thật ai chẳng biết đâu cũng có ng này ng kia. Nhưng bây giờ tiếp xúc với khoảng 20ng gốc thanh hóa thì toàn người tai tiếng. Lừa lọc. Thế rồi gặp người Thanh Hóa # thì sẽ nghĩ gì. Sao ko đặt mình vào hoàn cảnh của những người ấy. Sao dân Thanh Hóa các bạn ko đóng cửa bảo nhau đừng đi lừa lọc hay đểu tính với người ta nữa. Sao ko bảo là họ giữ gìn thanh danh cho xứ Thanh. Vậy chứ biết bao nhiều dân tỉnh khác người ta không ghét mà cứ ghét dân Thanh Hóa.

Đây là một thread nghiêm túc và thiêng liêng, nếu bạn không muốn tìm hiểu lịch sử nguồn gốc của cụ rùa Hồ Gươm, cũng như quá trình hình thành và phát triển Thăng Long Hà Nội thì thôi, đừng lôi chuyện tào lao vô đây....

Tôi nói nhỏ với bạn thế này: Bạn là "nông dân" (ai nhìn cũng biết) nên chỉ tiếp xúc với nông dân Thanh Hoá, cho nên bạn chỉ nghĩ được người TH vậy thôi, chấm hết!

[hamrongth]

Cụ rùa quý ở hồ Hoàn Kiếm nặng khoảng 200kg và có tên khoa học là leloii (Rùa Lê Lợi), đây là cá thể rùa quý hiếm không chỉ Việt Nam mà trên thế giới vẫn chưa tìm ra nguồn gen kế tục. “Hiện sức khỏe cụ rùa Lê Lợi vẫn tốt và sống bình thường ở hồ Gươm”...

[Škyliner ↔]

thấy bảo cụ rùa bị mắc fải lưỡi câu ko gỡ ra là có thể tử vong.

[hamrongth]

Originally Posted by Škyliner ↔

thấy bảo cụ rùa bị mắc fải lưỡi câu ko gỡ ra là có thể tử vong.

Đúng vậy bạn ạ: Trong khi cả nước đang tưng bừng các hoạt động chào đón 1.000 năm Thăng Long thì cụ Rùa Hồ Gươm đang phải sống qua ngày với một lưỡi câu chùm mắc ở lưng cùng nhiều vết thương khác. Biểu tượng tâm linh của cả nước đang đối mặt nguy cơ bị tấn công hằng ngày từ phía những kẻ câu trộm cá.

[nongdanvn]

Rùa Hoàn Kiếm dẫn đầu nguy cơ tuyệt chủng

Danh sách 10 loài rùa nguy cấp nhất thế giới vừa được tổ chức Bảo tồn Quốc tế (CI) công bố, trong đó loài rùa ở hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội, ở mức báo động cấp cao nhất.

Thông tin này được chuyên gia bảo tồn rùa Peter Paul Van Dijk, giám đốc tổ chức Bảo tồn Quốc tế tiến hành nghiên cứu và đưa ra hôm 10/9.


Một cá thể rùa giống loại ở hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội. Ảnh: Discovery.

Trong danh sách 10 loài rùa cạn và nước ngọt đang phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng, có hai loài rùa của Việt Nam: rùa Hoàn Kiếm (Rafetus swinhoei) đứng ở vị trí số 1; và rùa Trung Bộ (Mauremys annamensis), là loài đặc hữu ở Việt Nam, xếp thứ 9.

Trên thế giới chỉ còn có 4 cá thể rùa giống như rùa hồ Hoàn Kiếm, trong đó có một con sống ở hồ này và một con sống tại hồ Đồng Mô (Sơn Tây, Hà Nội). Hai con còn lại được nuôi nhốt tại Trung Quốc.

Rùa Hoàn Kiếm và rùa Trung Bộ đều thuộc Chương trình nghiên cứu và bảo vệ của Chương trình Bảo tồn rùa châu Á (ATP). ATP đã và đang tiến hành nghiên cứu, khảo sát nhằm tìm kiếm các cá thể loài còn lại ngoài tự nhiên và môi trường sống phù hợp cho việc bảo tồn chúng; tổ chức các hoạt động nâng cao nhận thức cộng đồng và nỗ lực kêu gọi, hợp tác với chính quyền và cơ quan bảo tồn của các địa phương.

Chương trình đang tiến hành xác định xem có cá thể rùa Hoàn Kiếm ở hồ Đồng Mô nữa hay không, nhằm tiến hành ghép đôi sinh sản với hy vọng duy trì nòi giống "cụ rùa."

Loại rùa Trung Bộ (Mauremys anammensis) là loài rùa đặc hữu quý hiếm sống tập trung ở những vùng ngập thuộc các tỉnh, thành phố như: Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định và Phú Yên, nhưng do phần lớn môi trường sống mất đi hoặc bị chia cắt, tình trạng chuyển đổi mục đích sử dụng từ đất rừng sang đất nông nghiệp, phát triển đô thị đã làm cho môi trường sống bị thu hẹp dần.

Bên cạnh hai loài rùa trên, một số loài rùa khác của Việt Nam cũng đang trong tình trạng cực kỳ nguy cấp, gần như các loài trong danh mục trên là rùa Hộp trán vàng (bao gồm rùa Hộp trán vàng miền Bắc (Cuora galbinifrons), rùa Hộp trán vàng miền Trung (Cuora bourreti) và rùa Hộp trán vàng miền Nam (Cuora picturata).

Hiện nay nhiều người đang quan tâm và lo ngại cho tính mạng cụ Rùa ở hồ Hoàn Kiếm khi "cụ" đang phải sống với một lưỡi câu chùm mắc ở lưng cùng nhiều vết thương khác. Theo ông Tim McCormack, Giám đốc Chương trình bảo tồn rùa châu Á, nếu để tình trạng Rùa Hồ Gươm với lưỡi câu thì sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe của cụ rùa. Tuy nhiên, theo PGS.TS Hà Đình Đức, việc lưỡi câu dính trên mai cụ Rùa không ảnh hưởng đến tính mạng cụ.

Tiến sĩ Peter Paul van Dijk, cho hay: “Nếu chúng ta không hành động ngay bây giờ để bảo vệ môi trường sống của rùa và áp dụng các biện pháp mạnh mẽ hơn trong việc ngăn chặn mua bán rùa làm vật nuôi và thức ăn thì chúng ta sẽ phải đứng trước một viễn cảnh thực thế là không còn nhìn thấy rùa vĩnh viễn”.

Hương Thu
Cho mình xin chút thông tin thêm về rùa ở Thanh Hóa đi. Theo nghiên cứu trên thì hiện tại ở VN chỉ còn 2 cá thể thôi

[hamrongth]

Về việc cụ rùa Hồ Gươm bị dính lưỡi câu chùm: Theo PGS Hà Đình Đức, nếu không có các biện pháp hữu hiệu ngay lập tức để bảo vệ cụ Rùa, e rằng Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung sẽ vĩnh viễn mất đi một biểu tượng tâm linh, văn hóa.

“Trước hết, phải lấy được lưỡi câu khỏi mai cụ Rùa. Làm việc này không đơn giản. Chỉ còn cách đợi cụ bò lên phơi nắng trên Tháp Rùa rồi tiếp cận cụ. Nhưng ngay cả khi đó, chưa chắc đã tới gần được cụ. Nếu không lấy được lưỡi câu ra thì cụ sẽ phải mang theo nó đến lúc vướng vào đâu đó lưỡi câu xé rách mảng da đó ra…” - PGS Đức lo ngại.

Nhà rùa học cũng bày tỏ sự xót xa cho thân phận cụ Rùa hàng chục năm qua đã phải chống chọi với sự vô ý thức của rất nhiều người. “Trước đây mỗi khi phát hiện cụ Rùa bị thương, tôi đều gửi thư ngay tới lãnh đạo thành phố để báo cáo sự việc và đề nghị có biện pháp giải quyết. Nhưng đợt này thành phố còn bận lo tổ chức Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, nên…”.

Cơ quan chức năng có biết sự việc này hay không và phản ứng như thế nào nhằm bảo vệ cụ Rùa thiêng?

[hamrongth]

Lần tìm nơi chôn nhau, cắt rốn của cụ rùa Hồ Gươm.

Đáng lưu ý là tất cả các hồ, đầm ở Hà Nội bây giờ, ngay cả hồ Tây, vốn có chung nguồn gốc hoặc bắt nguồn từ đoạn sông Cái có cùng với hồ Gươm, cũng như sử sách chưa bao giờ thấy xuất hiện một loài rùa lớn nào. " Rùa hồ Gươm có thể là những cá thể còn sót lại của một quần thể rùa từ hệ thống sông. Nhưng ngày nay, loài rùa mai mềm này chỉ có ở hồ Gươm mà không có ở bất kỳ sông hồ nào ở Hà Nội. Rất có thể, rùa được đưa từ nơi khác tới" , giáo sư Đức nhận xét. Mấy năm gần đây, vị giáo sư này bắt đầu để tâm đến việc đi tìm quê hương bản quán của cụ rùa hồ Gươm. Ông lo ngại về một ngày nào đó, không xa, nói gở nhỡ cụ " về cõi ngàn năm" . Năm 1997, lần đầu tiên nghe tin ở Quảng Phú (Quảng Xương, Thanh Hóa), có giống rùa mai mềm khá to, thế là lẳng lặng, Giáo sư rùa vác ba lô ngược về vùng lòng hồ này. Điểm đến là hồ Sen, khu đầm hồ nối liền nhau, rộng năm sáu trăm hecta, kéo dài gần sáu cây số thuộc xã miền núi Quảng Phú. Nơi đây, trước kia là vùng " Lam Sơn chướng khí" , một phần của con sông cổ Cầu Chày, cách Lam Kinh, nơi khởi nghiệp của vua Lê Lợi chừng 10 km.

Cụ rùa Hồ Gươm

Tương truyền, khi Lê Lợi chạy giặc ở Lam Kinh, thì chính loài rùa này đi sau xóa dấu vết. Và rùa thần, qua gia tướng của Lê Lợi là Nguyễn Thận đã cho ông mượn gươm báu đánh giặc. Về sau, khi lên ngôi, trên hồ Lục Thủy, nhà vua đã trả lại gươm báu cho thần rùa, rồi đổi tên hồ thành Hoàn Kiếm, một truyền thuyết mà không người dân Việt Nam nào không biết. " Phải chăng khi lên ngôi, vua Thái Tổ đã cho đem rùa từ vùng khác đến thả ở hồ Lục Thủy?" , giáo sư Đức nói về giả thuyết của ông.

Cụ rùa hồ Gươm " đồng hương" với GS Đức.- Trên vùng đất của vua Lê, có rất nhiều truyền thuyết, những câu chuyện hư thực về rùa. Trong một số sách cổ đã từng nói về câu chuyện ở vùng Lam Kinh xưa có loài rùa to bằng chiếc chiếu đôi, to đến nỗi ba người đến trú mưa dưới mai của nó mà không ướt. Chuyện rằng, khi con rùa này nổi lên bờ đẻ trứng, người dân cột hai chân sau nó vào hai con trâu mộng, ấy thế mà nó vẫn lôi tuột xuống hồ. Những câu chuyện thực hư ngày hôm qua dần đi vào quỹ đạo của sự thật. Tháng 11-2001, giáo sư Đức nhận được cú điện thoại của một cán bộ Liên hiệp Hội Khoa học Kỹ thuật Thanh Hóa thông báo người dân vùng lòng hồ vừa bắt được một con rùa nặng chừng 150 kg. Thỉnh thoảng, người dân ven hồ vẫn nhặt được trứng rùa. Về Thọ Xuân, những câu chuyện mới xuất hiện về loài rùa mai mềm vùng hồ Sen ngày một hiển hiện. Kết hợp giữa truyền thuyết và những cơ sở khoa học thu thập được, giáo sư Đức đã đặt ra giả thuyết cụ rùa hồ Gươm có thể xuất phát từ vùng hồ Sen, Thọ Xuân, Thanh Hóa.

Cũng có thể đặt ra nhận định, " cụ" rùa hồ Gươm là " đồng hương" Thanh Hóa với " giáo sư rùa" . Giả thiết của giáo sư Hà Đình Đức về quê hương của cụ rùa hồ Gươm, đương nhiên còn phải cần nhiều cứ liệu khoa học để chứng minh. Tuy nhiên những công trình nghiên cứu toàn tâm toàn ý của " giáo sư rùa" thật đáng trân trọng.

[nongdanvn]

Có hình ảnh gì ko? Thật sự rất quan tâm

[nuingocth]

Đi tìm “quê gốc” cụ rùa Hồ Gươm

http://vn.news.yahoo.com/ttvh/201010...m-8ea68bc.html

Đi tìm “quê gốc” cụ rùa Hồ Gươm

(TT&VH) - Cụ rùa đăng ký hộ khẩu ở Hà Nội, cụ thể là ở Hồ Gươm, thì đã đành. Nhưng quê gốc cụ ở đâu, Hà thành hay vùng khác thì hậu sinh khó lòng biết rõ.
1. Tôi có điều kiện đọc nhiều bài viết của “GS rùa” Hà Đình Đức. Ông đặt giả thiết rằng quê cụ ở Thanh Hóa, nghĩa là đồng hương với vua Lê. Vào thế kỷ 15, vua Lê mang cụ từ Thanh Hóa ra, thả xuống Hồ Gươm - bấy giờ là hồ Tả Vọng. Giả thiết ấy đặt ra từ việc sử cũ ghi vùng Lam Kinh, Thanh Hóa xưa có rất nhiều rùa to, trong khi chẳng sách nào ghi rằng vào thời Lý có rùa ở hồ Lục Thủy (Hoàn Kiếm) cả. Rồi, so sánh giữa rùa đá ở Văn Miếu và rùa đá ở Lam Kinh, rõ ràng rùa đá Lam Kinh do các nghệ nhân xứ Thanh gia công khi xưa trông giống tiêu bản cụ rùa Hồ Gươm bây giờ hơn nhiều.

Chưa kể:
nếu quê cụ ở Hà Nội thì cụ cũng phải có bạn bè ở Hồ Tây và các hồ khác chứ, vì Hồ Tây và Hồ Gươm đều có nguồn gốc từ sông Cái Cổ.
Rõ ràng cộng thêm cùng truyền thuyết “Lê Lợi trả gươm”, giả thiết của GS Hà Đình Đức có tính thuyết phục khá cao với những người quan tâm.Nhưng mới đây, tại Hội nghị khảo cổ học Việt Nam lần thứ 45, tôi lại được nghe bản tham luận Cụ rùa Hồ Gươm quê gốc Thăng Long của nhà nghiên cứu Bùi Thiết, trong đó đưa ra nhiều kiến giải khác.

2. Dẫn chứng từ nhiều sử liệu, nhà nghiên cứu Bùi Thiết khẳng định rằng từ thời Lý, rùa đã xuất hiện ở Thăng Long nhiều lần. Riêng trong cuốn Việt sử lược, các sử gia đã hơn 20 lần nhắc tới rùa, trong đó lần sớm nhất là việc người quận Gia Lâm dâng con rùa lớn 6 mắt 3 chân lên vua Lý. Rồi liên tục, cho tới tận năm 1179, các triều vua Lý đều được dâng rùa. Sử ghi có đủ cả rùa trắng, rùa xanh, rùa vàng, rùa trên mai có hình hà đồ lạc thư, rùa trên ngực có chữ Thiên Đế. Thậm chí, năm 1124, công chúa Thụy Thánh dâng vua con rùa có hẳn 4 chữ Dĩ hành pháp công, còn năm 1166 thì có vị Đại Liên Nguyễn An còn dâng rùa có tới... 7 chữ Thiên tử vạn tuế vạn vạn tuế trên ngực.

Ông Thiết còn dẫn hẳn một chi tiết trong cổ sử để kiến giải rằng vào thời Lý, các cụ rùa bò lổm ngổm rất sẵn trên vùng Thăng Long lắm ao đầm. Năm 1080, sau khi sửa chùa Diên Hựu (Một Cột), vua Lý Thánh Tông cho đúc chuông Giác Thế nặng 7,3 tấn đồng. Chuông nặng không treo nổi, phải đặt tại vùng ruộng trũng sau chùa. Vùng ruộng này có quá nhiều rùa sinh sống nên lâu dần, người dân đổi tên thành Quy Điền Chung (chuông ruộng rùa). Như vậy là rùa ở Thăng Long xưa vốn rất sẵn, và có thể khi vua Lê vào tiếp quản thành Đông Quan (Hà Nội) thì hồ Tả Vọng đã có cụ rùa sinh sống?

Một bộ xương rùa khổng lồ trong kho chùa Hưng Ký (Hà Nội)

3. Như lời thừa nhận của nhà nghiên cứu Bùi Thiết, cách kiến giải này đặt ra cũng chỉ để... cho vui, bởi chẳng nhà sử học nào có thể ngược thời gian trở về Hà Nội trong TK 15 và kiểm chứng. Ngẫm rộng ra, dù cụ có ở Thăng Long từ thời Trần, ai dám chắc tổ tiên của cụ không được “tiến” từ vùng khác về triều đình rồi lưu lạc tới chốn sông hồ nơi đây? Cũng như, nếu cụ từ Thanh Hóa về Hà Nội trong thế kỷ 15, chẳng ai không coi cụ là “Hà Nội” - giống như trong lịch sử Hà thành, tất cả những người dân Hà Nội cũng đều có gốc gác từ những địa phương khác tụ hội về đây dần theo dòng chảy thời gian... Bởi thế, việc tìm quê gốc cụ rùa, ngẫm ra cũng chỉ để cho vui. Bảo vệ cụ trong nhịp sống hiện nay mới là điều cần quan tâm trước hết...

Minh Châu

[tinhanh]

Bây giờ mong sao cụ sinh được mấy cháu, chứ không sau này...Liệu có thể sinh sản vô tính được không nhỉ

[hanoi1000nam]

Sao nhìn con rùa Hồ Gươm nó dơ dáy thế?

[hanoi1000nam]

Nhìn cái mặt như mặt heo. mũi to thò lò, người thì dơ dáy đầy bùn đất, cái mai không có vân gì hết. Con này hình như còn gọi là con giải.

[minhhieuvnpt]

Rùa Hồ Gươm là rùa già thành tinh rồi.

[hungm88]

mình chưa thấy rùa Hồ Gươm, chắc là đẹp lắm

[vuilachinh]

Sao không kiếm vợ cho cụ nhỉ