volgens hp/de tijd slechtse nederlandse architect

[botje]

http://www.hpdetijd.nl/


Tekst: Matt Dings

HP/De Tijd organiseert de verkiezing van De Ergste Nederlander Aller Tijden. In twintig afleveringen gaan we op zoek naar de mannen en vrouwen die ons land de meeste schade hebben berokkend. In het najaar volgt de grote finale. Deze week: Kies de architect die (mede)verantwoordelijk is voor de bouwkundige fiasco’s van Nederland.
[ praat mee op ons forum ]
Foto: Illustratie Lawrence Gerner

Pierre Cuypers

Hij ontwierp twee van Nederlands bekendste monumenten, het Rijksmuseum en het Centraal Station van Amsterdam, maar heeft het in de internationale literatuur over architectuur amper tot een voetnoot gebracht. Op de site greatbuildings.com, waar zo’n duizend topgebouwen uit de hele wereld zijn te vinden, prijken heel wat Nederlandse hoogstandjes maar ontbreekt elk spoor van de man die zowel de entree van Amsterdam als de nationale kunsttempel mocht ontwerpen: P.J.H. Cuypers.
Pierre Cuypers heeft geen geschiedenis geschreven omdat hij de geschiedenis slechts hérschreef. Uit weerzin tegen de Verlichting greep hij terug op de katholieke gothiek en de renaissance. Maar dan zonder het raffinement dat die stijlen kenden. Hij tekende plompe, kloosterachtige gebouwen met torens die geen torens zijn en met een hoop on-Nederlandse opsmuk. Waarbij het museum ook nog eens zijn best doet de Hollandse meesters te overstemmen, en het station het panorama op het IJ verdonkeremaant.
U vindt de onderdoorgang van het Rijksmuseum bijzonder? Niet door Cuypers bedacht, maar een eis van het gemeentebestuur. U stelt dat de 23 meter hoge overkapping van het CS internationale allure heeft? Klopt, maar die is dan ook niet van zijn hand, maar ontworpen door L.J. Eijmer, ingenieur bij de Spoorwegen.
Bij de opening van het museum aarzelden critici of het gebouw hen deed denken aan een kermis of aan een bisschoppelijk paleis. Het station werd een klooster genoemd. Inmiddels is Amsterdam er reuzeblij mee. Alles went, vooral een monument.
Foto: Illustratie Lawrence Gerner

Jan de Vries

De meeste huizen, kantoren, winkels en fabrieken worden ontworpen door anonymi die nooit de annalen van de bouwgeschiedenis halen, zodat ook voor beroerde architectuur niet altijd een schuldige valt aan te wijzen. Zelfs bij grootschalige fiasco’s laat de dader zich soms niet gemakkelijk benoemen. Neem Hoog Catharijne. Bij de opening in 1974 schreef een commentator dat hiermee de opkomst van de nieuwe holenmens was bezegeld. Een geheel overdekte hangplek van beton, glas, hardboard en roltrappen met om de vijftig passen een krokettenkraam. Een stedenbouwkundig echec dat alleen goed is voor mistroostige thrillers – en inmiddels miljardenrenovaties.
Maar wie was de schepper van dit monstrum? Een stad die een immense ingreep in zijn centrum overweegt, gaat gewoonlijk alleen in zee met de fine fleur van de internationale architectuur en stedenbouw. Zo niet Utrecht. In een historisch boekje over Hoog Catharijne schrijft Hans Buiter dat projectontwikkelaar Jan de Vries van bouwbedrijf Bredero de gemeente op een dinsdagmiddag in het voorjaar van 1962 wist te overtuigen van een plan om de Stationswijk te slopen en daar een commercieel megacomplex te ontwikkelen. De kiem van dat plan was gelegd tijdens een onderonsje tussen stafleden van de projectontwikkelaar en de Nederlandse Spoorwegen, maar de teerling viel dankzij Jan de Vries (later bekend van de parlementaire RSV-enquête). Van huis uit natuurkundige, had De Vries zich bij Bredero ontpopt als een commercieel bouwheer met grote overredingskracht. Zodat uiteindelijk een fysicus hier genomineerd kon worden als een van de ergste verbouwers van dit land.
Foto: Illustratie Lawrence Gerner

Huig Maaskant

Heeft de Pier van Scheveningen, de Euromast en het Brabantse Provinciehuis op zijn naam gebracht, stuk voor stuk terecht geprezen staaltjes eigenzinnige architectuur. Maar hij is ook verantwoordelijk voor duizenden en duizenden doodsuffe rijtjeswoningen die van de onverbeterlijkste optimisten nog hypochonders maken.
Er is één ding nog erger dan slechte architectuur, en dat is massaal toegepaste saaie architectuur. Aan een slecht gebouw kan men zich tenminste nog ergeren, maar versteende saaiheid slaat elke gedachte dood en drukt op het gemoed. Elke stad kent ze wel, de uitbreidingswijken waar de onverschilligheid van een ontwerper, het gebrek aan verbeelding van een bestuur en de haast van een bouwminister zijn versmolten tot bleke woonbatterijen waar de hoop van het vaderland moet zien op te groeien.
Met de groeten aan Le Corbusier en het Bauhaus hebben heel wat architecten verheven woorden gewijd aan de moderniteit, aan licht, lucht en ruimte, aan functiescheiding. De theorie maakte hun woningen en wijken niet per se goed, maar zij dachten in elk geval nog na. Maaskant dacht na over zijn meesterwerken, niet over de eindeloze reeks niksige woningwetwoningen die hij afscheidde. Hij was er niet erg trots op, maar de maatschappij vroeg nou eenmaal niet om méér, en als professioneel architect heb je maar te dienen, was zijn redenering. Een beetje érg pragmatisch? “Niemand ziet in mij een dromer,” zei hij eens in NRC Handelsblad, “en dat klopt wel. Zelfs ’s nachts droom ik niet.”
Daar krijg je nou slaperige architectuur van.

Cees Dam

Een beetje wereldstad smult van de kans een nieuwe opera én een nieuw stadhuis te realiseren, want dat zijn gebouwen waarmee een metropool zich internationaal profileert. Amsterdam echter liet een gouden kans lopen en besloot zijn nieuwe stadhuis en muziekcentrum onder te brengen in één gebouw. Dat bovendien, met dank aan de architecten Wilhelm Holzbauer en Cees Dam, weinig memorabel is. Om met componist Peter Schat te spreken: “Een monument van misleiding, middelmaat, smakeloosheid – een Europees schandaal. Weg ermee!” Met zijn stadhuis in Almere wist Dam zich niet te revancheren.

G.A. Nassuth

G.A. Nassuth was de drijvende kracht achter het ontwerpteam van de Bijlmer. Een revolutionair en gedurfd plan, maar mislukt omdat de radicale scheiding van functies averechts uitpakte. Ook bleek de Bijlmer niet bestand tegen een onverwachte invasie uit de voormalige West.

Piet Zanstra

Piet Zanstra maakte zich onsterfelijk met het inmiddels gesloopte Maupoleum, een betonnen nurks, gebouwd in opdracht van Caransa en net zo gehaat onder Amsterdammers als het Wibauthuis van N. Gawronsky, een van de architectonische gruwelen langs de Wibautstraat, ook wel de Stalinallee genoemd. Minder bekend is dat Piet Zanstra ook uitvinder is van de zogeheten Eba-flat, een van de types galerijflats die momenteel massaal worden gesloopt wegens ondraaglijke lelijkheid. Daar staat tegenover dat hij ook een reeks fameuze atelierwoningen aan de Amsterdamse Zomerdijkstraat heeft ontworpen. Overigens bedacht Willem van Tijen de eerste galerijflat ter wereld (de Bergpolderflat). Had hij beter niet kunnen doen.

[Errik]

Ik mis het braakselduo Van den Broek&Bakema.

[Jan]

HP/De Tijd bevestigt maar weer eens dat het een vuig populistenblad is geworden. De architecten die hier worden genoemd mogen wellicht voor het plebs geen mooie dingen hebben ontworpen, voor de architectuur zijn het wel degelijk invloedrijke lui geweest die met vaak gedurfde projecten een verbeelding van hun tijd zijn. Dat de projecten niet altijd hun belofte hebben ingelost doet daar niet aan af. Er zijn genoeg architecten die nog nooit een belofte hebben ontworpen.

[Skyscrapercitizen]

Mee een Jan.

Ik zou ook geen architect durven noemen. Want de echte slechte fantasieloze en ambitieloze architecten ken je simpelweg niet. Veel mensen zullen zeggen Carel Weeber maar ook zijn gebouwen zijn bijzonder en erg interessant, vind ik dan.

[Winus]

Fantasieloos zijn de ontwerpers van Beltman. Die hebben iedere dag weer een andere stijl en dat voor een bureau dat beweert het oudste van Nederlands te zijn, schande.
Van de Broek & Bakema, Van Embden en noem ze maar op hebben ook veel troep gebouwd. Hun stempelpatroontjes zijn een ramp. Maar ja, de opdrachtgevers vroegen er om; snel, goedkoop en veel was het devies. Ze hadden wel visie, helaas pakte deze verkeerd uit.

[vinman]

Fantasieloos bestaat niet. Het kan oncreatief zijn, maar niet fantasieloos. Zeker die jaren 50 en 60 architectuur werd vroeger 40 jaar terug mooi gevonden, maar nu is het lelijk of niet echt prettig aan je ogen. De architectuurstijlen zijn gewoon veranderd, en we bouwen nu gewoon wat we mooi vinden, en slopen veel wat we lelijk vinden ( meestal dan). In de jaren 90 vonden veel mensen 19e eeuwse arbeiderswijken ook oerlelijk, maar nu beginnen veel mensen en organiesaties respect te krijgen voor deze wijken, vaak omdat ze altijd nog mooier waren dan wat er na de sanering is neergezet.
Het is maar hoe je het bekijkt. Dus daarom vind ik de term slechtste architect ook niet echt kloppen.

[Eisso]

Is dit nu nodig? Zo'n stuk schrijven over architecten die voor hun tijd revolutionaire dingen maakte? Probeer er liever iets positiefs uit te halen! Ik maak er inmiddels een sport van, elke keer als ik langs hoog Catharijne rij, te kijken of ik iets moois aan dat ding kan vinden! (t is me wel eens gelukt

En ja, Kuypers deed niets anders dan men deed in de Gotiek, namelijk namaken. Alles lag vast. Alle vormen stonden beschreven. Je hoefde ze als architect alleen maar bijelkaar te zoeken. En dat heeft in het geval van Kuypers tot mooie, monumentale gebouwen geleid. Dat ze niet zijn opgenomen in de moniale architectuurboeken heeft te maken met t feit dat hij niet bepaald vernieuwend was. Maar dat maakt hem natuurlijk nog geen slechte architect!

[bubbah]

Originally Posted by Eisso

En ja, Kuypers deed niets anders dan men deed in de Gotiek, namelijk namaken. Alles lag vast. Alle vormen stonden beschreven. Je hoefde ze als architect alleen maar bijelkaar te zoeken. En dat heeft in het geval van Kuypers tot mooie, monumentale gebouwen geleid. Dat ze niet zijn opgenomen in de moniale architectuurboeken heeft te maken met t feit dat hij niet bepaald vernieuwend was. Maar dat maakt hem natuurlijk nog geen slechte architect!

Precies, Cuypers was zelfs een zeer conservatief architect die zich o.a. sterk verzette tegen de Jugendstil. Maar wel een vakman, die prachtige architectuur heeft opgeleverd. Heeft hij niet ook de Koninginnekerk ontworpen?

zonder tweifel Sjoerd Soeters is de slechtse!

[eusebius]

Ha, Soeters geeft ook toe gebouwen te hebben ontworpen die hij nu zelf zou willen afbreken!

[Jan]

Dat maakt hem toch weer een goede architect.

Nee, hoor, dat maakt hem maar een bewust slechte architect...

[Tim B]

Originally Posted by juan-nl

Nee, hoor, dat maakt hem maar een bewust slechte architect...

oew als ik dit zo zie, had meneer Sjoerd beter kindercreches kunnen ontwerpen, of de hoezen van potlodendoosjes, of de nieuwe Haribo-reclame. die vent kickt op primaire kleuren.






by the way ben je een slechte architect als je het bovenstaande gebouw verzint?? Ik geef Laurens Bisscheroux de voorkeur van de twijfel, omdat hij het al in 1972 neerzette en omdat het achterlijke jaren-80 volk het nodig vond om het af te breken! (Heerlen 1987)Hij haalde in ieder geval WEL de erelijst der architecten en is ook tegenwoordig terug te vinden bij archined waar ik het plaatje van daan heb.

Als ik dat gebouw zie, kan ik je wel zeggen dat hij was een echte vertegenwoordig van zijn eigen tijd. In dat gebouw kan je experimentatie en optimisme zien, dingen die maakten die architectuur anders dan anderen. Veel projecten, veel gekke projecten werden destijd ontworpen die nooit echte gebouwen werden. Als ik moet iets zeggen, zeg ik dan dat Laurens Bisscheroux niet bij deze discussie behoort

[Tim B]

http://www.emporis.com/en/cd/cm/?id=112289
Bij emporis is een leuk overzichtje van Architectenbureau Snelder. Dit bureau vond 1 gallerijflat niet genoeg en koppelde er 3 of 4 of 7 (in venlo) aan mekaar. Die in Venlo (de grootste der Nederlandse Gallerijgedrochten) is inmiddels gesloopt (daar de Venlonaren het niet meer aan kodnen zien??)

Het is nu slechts wachten de de bewoners van Maastrciht en Utrecht het licht zien. Tsjonge wat zijn dat lelijke dingen.

p.s.
functioneel natuurlijk wel weer OK. Je kunt er een heel woonwagenkamp uit de jaren 60 in kwijt. Toen waren de minima tenminste nog verzekerd van goedkope huurwoningen.

[birg]

Originally Posted by Tim B

Als dat geen typische jaren 70 architectuur is dan weet ik het niet meer, geweldig! Volgens mij heeft ie een goeie LSD trip gehad toen hij dat gebouw ontwierp.

[RDatheist]

OK, oude thread, maar laten we het eens over schade hebben.

Rietveld heeft zonder meer de meeste schade toegebracht. Sindsdien zijn alle architecten a la Rietveld opgeleid omdat de opleidingsinstituten blijkbaar helemaal zijn gevallen voor hoekig, "efficient", saai.

Ook stadsarchitecten, buiten het Almere gebied, hebben de welstandscommissies geintimideerd in het accepteren van het Rietveld gedrocht als standaard. Tegenwoordig mag een huis van 50 vierkante meter, welgeteld 3 meter naast het volgende rijtjeshuis een "villa" worden genoemd.

Ongelooflijk dat er zo goed als nergens een redelijke vrijheid van architectuur meer te vinden is in Nl.

Het nieuwe IJburg is een oogzeer eerste klas, hoe vernuftig ook, ze hadden beter ondergronds kunnen bouwen dan deze blokkendozen laten drijven

Tegenwoordig is architectuur niet meer dan: "hoe kunnen we het publiek nog meer neppen door 'efficient' te snijden en alles nog dichter bij elkaar te zetten".

Waarom is het niet mogelijk op een redelijk stukje grond een Amerikaans type huis neer te zetten of een Italiaanse stijl villa?

Waarom moet een huis hier 4x zo veel kosten als in Amerika (nee, fundering en duurzame materialen zijn niet het complete antwoord hier).

Tegenwoordig moet je vrij stressbestendig zijn om in Nl te wonen, zo dicht opeengepakt.

Dus heren en dames architecten: we hebben nu wel genoeg Rietveld en volgers er van, denk eens buiten je kaders, kom eens met iets vernieuwends. Het hoeft niet meteen Colani te zijn, maar toch....het mag best een snufje meer zijn. En laat je nou eens niet leiden door economische motieven, blijf trouw aan jezelf en laat je ontwerp niet sturen door anderen (opdrachtgevers).

Laten we Nl eindelijk weer mooier maken!

[de flatneuroot]

Ik vind juist dat Nederland de laatste tijd lelijker is geworden. De zoveelste retrowijk met dezelfde jaren 30 woningen of grachtenpandjes, in het ontelbare herhaald en over het hele land neer geplempt. Dan liever die "zooi" van "Rietveld".

Verder maakt de bouwstijl niet zoveel uit. Met de Nederlandse volksaard (zuinig) krijg je zelden echt geweldige dingen.

[Plaas]

Het is ook wel wat al te gemakkelijk om Rietveld, vanwege hoekige vormpjes, maar meteen verantwoordelijk te houden voor heel het functionalisme. Bij Rietveld was esthetiek geen taboe, integendeel. Als we de verdere 20e eeuw als Rietveld waren blijven bouwen, dan was Almere nu wereldberoemd geweest.

[sergiogiorgini]

Naargeestig en reactionair artikel, maar toch:
"Alles went, vooral een monument." Haha.