Varoška kuća balkanskog tipa u Srbiji

[velizar]

Ja ću se u početku ograničiti "varoškom kućom", u želji da širi auditorijum ima prilike da vidi očuvane primerke tog arhitekturalnog tipa na jednom mestu.
Neka se svako ko želi priključi sa svojim saznanjima, informacijama ( i fotografijama), o tom tipu kuća i gradnje, o poreklu tog stila.
Ja imam određeno svoje mišljenje o tome, neću ga u ovom momentu plasirati, postaviću neke fotografije, pa onda kako inercija utiče, tako će se komentarisati.

Radul-begov Konak /ZAJEČAR/
Nalazi se u centru grada, u ulici Ljube Nešića. sagrađen je krajem 18. veka. Pripadao je nepoznatom turskom begu. Po oslobođenju Timočke krajne od Turaka 1833. godine, otkupljuje ga trgovac Radul Gligorijević. Kompletno je obnovljen 1975. godine.
Na spratu je smeštena stalna muzejska postavka, a u prizemlju je galerijski prostor.

[velizar]

Konak Malog Riste /PIROT/
Kuća porodice Hristić, koju je izgradio trgovac Hrista Jovanović 1848. godine.
U kući se danas nalazi Muzej Ponišavlja.
Više informacija: www.muzejpirot.com/O_kuci1.html


autor Tanjica

Kuća Bore Dimitrijevića Piksle /LESKOVAC/
Izgrađena je sredinom XIX veka. Fasada prema ulici je sa dva erkera na konzolama a prema dvorištu sa zatvorenom divanhanom ispred koje se nalazi ulaz.
U prizemnom delu, pored predsoblja ima i dve sobe i podrum.
Divanhana na spratu je nekoliko stepenika uzdignuta od poda hodnika. Sprat ima tri veće i jednu manju sobu. krov je interesantan sa talasastom strehom.
U njoj se nalazi Gradski narodni muzej Leskovca





Kuća Šop-Đokića /LESKOVAC/
Stara je 120. godina. jednospratna zgrada sa tremom iznad ulaza koji se nalazi iznad divanhane. prizemlje zgrade je skroz bez otvora čiju polovinu prostora zahvata podrum.
Sprat kuće je dobro uređen, sa tavanicom u duborezu u najvećoj sobi.
U kući se trenutno nalazi Turistička organizacija grada Leskovca.

[velizar]

Gigina kuća /VLASOTINCE/
Sagrađena je 1850. godine. Kuću je sagradio imućni vlasotinački trgovac Stojan Stojiljković, organizator i borac svojevremenih ustanaka Vlasotinčana protiv Turaka.
U toj kući je bila smeštena biblioteka koja je izgorela u katastrofalnom požaru 1. aprila 2008.god. Obnova zgrade je u toku.



Zavičajni muzej Vlasotinca /VLASOTINCE/
Zavičajni muzej je u stvari bio Turska Kula, sagrađena u centru Vlasotinca u drugoj polovini 18. veka. Kula je služila kao administrativno-upravna zgrada i kao osiguranje lokalnih trgovačkih puteva, a u njoj su boravili mudir, pisar i sedam sejmena.
Predpostavlja se da je izgrađena na temeljima rimskog kastela.
na slici se vide puškarnice, koje su koristile za odbranu od hajduka.

[Singidunum]

Koje je poreklo ovog stila? Da li je nastao pod uticajem Turaka?

[velizar]

Pašin konak /VRANJE/
Je zdanje koje je sagradio Raif-beg Džinić 1765. godine. Konak se sastoji od dve zgrade. U prvoj zgradi (Narodni muzej) bio je selamluk za boravak muškaraca. A u drugoj (poslovni centar Simpo) haremluk za pašine žene. Zgrada selamluka se nalazi pored ulice, a haremluka iza nje, u dvorištu. Od pašinih potomaka zgradu je otkupio vladika Pajsije i poklonio gradu. Od 1881 do 1932 u ovim konacima je bila smeštena najpre Vranjska gimnazija, zatim opština, a od 1960. Narodni muzej.
Prvi konzervatorsko-restauratorski radovi izvedeni su 1955 a 1994 je završena revitalizacija.

Obe zgrade su podignute u bondručnom konstruktivnom sistemu sa ispunom od opeke, oblepljene blatom i okrečene. One predstavljaju reprezentativne primere stare gradske balkanske kuće simetričnog tipa, sa snažno isturenom strehom. U prizemlju i na spratu imaju velike holove nepravilnih oblika povezane pravim, vrlo strmim stepenicama. Iz holova se ulazi u prostrane sobe koje se greju iz odžaklije smeštene između njih. Sve sobe imaju bogato dekorisane tavanice u drvetu, među kojima se osobito ističe ona u zgradi haremluka.

Selamluk




Haremluk


Muzej kuća Bore Stankovića /VRANJE/
Kuća u kojoj se rodio književnik Borisav Stanković (1875-1927 Beograd)
Nalazi se u Baba Zlatinoj ulici u nekadašnjoj Donjoj mahali. Podignuta je 1855. godine kao četvorodelna kuća sa otvorenim tremom i doksatom pod kojim je ulaz u podrum.
Građena je u bondruku sa ispunom od čatme i krovom pokrivenim ćeramidom.
Ovaj stil balkanske kuće bi se mogao nazvati i varijantom razvijene moravske kuće.
Posle konzervatorsko-restauratorskih radova izvedenih 1966. godine u njoj je smešten Muzej Bore Stankovića.

[velizar]

Originally Posted by Singidunum

Koje je poreklo ovog stila? Da li je nastao pod uticajem Turaka?

Ja mislim da nije. Sličnog su izgleda bile kuće srednjevekovnih srpskih gradova. I ne samo srpskih, u celoj srednjevekovnoj Evropi, Maloj aziji, bliskom istoku i severnoj Africi, postojale su samo varijacije jednog istog tipa. Možda se ne bi moglo reći ni da je nukleus tih varijacija Vizantijski tip kuće, je rmi se čini da je i on preuzet sa tada naprednijeg (bliskog) istoka. Ali, veoma dugo je Vizantija bila ta koja je razvijala i plasirala izgled srednjevekovnog grada, kako se to granalo ka srednjoj i zapadnoj evropi, uticaj je slabio i izgled se menjao, ali ne puno, opet su tu neki karakteristični doksati, po svim srednjevekovnim kućama evrope, nemačkim, francuskim, pa i engleskim.
Tuci su u jednom momentu postali naslednici, preuzeli su uticaj izradu i plasman, oni su samo u tom periodu u kom su bili glavni akteri nešto svoje dodali (nešto oduzeli) i to je to. Najduže su taj tip kuća ( u određenoj meri promenjen) upotrebljavali dok su ostali narodi menjali tip ( i stil) gradnje. Zato se čini da od Turaka potiče taj stil, oni možda i imaju autorsko pravo na ovu varijaciju tog stila, ali začetnici nisu.

[velizar]

Milošev Konak /SOKO BANJA/
Izgradio ga je knez Miloš Obrenović, za smeštaj njegove administracije prilikom njegovog boravka u Soko Banji






Zavičajni muzej /SOKO BANJA/
Izgrađen je u 19 veku, u moravskom stilu.

[Roid Rage]

Originally Posted by Singidunum

Koje je poreklo ovog stila? Da li je nastao pod uticajem Turaka?

Pa ne bas, zato sto su originalni Turci bili nomadski narod koji vodi poreklo iz Srednje Azije, koji je bio stalno u pokretu i koji je ziveo pod satorima (tüýnük). Malu Aziju su poceli da naseljavaju krajem 11 veka, a Balkan krajem 14 veka.
Arhitekturu su jednostavno preuzeli od domicilnog stanovnistva maloazijskih i balkanskih Grka, kao i ostalih balkanskih naroda.

Turkmenski tüýnük



---
Krusevo, Makedonija

Nesebar, Bugarska

Ohrid, Makedonija

[Bez_imena]

Konak kneginje Ljubice
http://www.tob.rs/sr-lat/see_in.php?id=7615


Manakova kuća
http://www.tob.rs/sr-lat/see_in.php?id=7520

[Bez_imena]

Muzej Vuka i Dositeja
http://www.tob.rs/sr-lat/see_in.php?id=7512


Kafana ''?''
http://www.tob.rs/sr-lat/see_in.php?id=674

[Bez_imena]

Konak Kneza Miloša

[velizar]

Gospodar Vasin konak /KRALJEVO/
Za njegov nastanak vezane su dve pretpostavke. Po jednoj, pošto su Obrenovići u kraljevu (tada Karanovcu) podigli crkvu, episkop Janićije je podigao konak u kome su Obrenovići odsedali kada su dolazili u Kraljevo. Po drugoj verziji, konak je sazidao knez Miloš 1826. kao državno zdanje za sedište nahijskog kneza Vase Popovića. Pouzdano se zna da je od 1833. konak rezidencija vladike Janićija. Do 1941. u njemu je bilo sedište žičke episkopije koje je zatim preneto u manastir Žiču.

Zgrada je spratna, u osnovi pravougaona, prečnika 18,45X12,20m. Prizemlje je zidano u kamenu a sprat u bondručnom konstruktivnom sistemu, Krov konaka je četvorovodan i pokriven ćeramidom. U prizemlju je otvoreni trem, odžaklija i još četiri pomoćne prostorije. na sprat se dolazilo preko drvenih stepenica iz otvorenog trema na danas zatvoreni doksat. 1951. god. u tom prostoru je useljen Narodni muzej. Danas ima drugu funkciju.



Jokanovića kuća /UŽICE/
Građena je u drugoj polovini XIX veka kao spratna kuća sa stambenom i privrednom namenom. Bila je u dugogodišnjem vlasništvu srpske trgovačke porodice Jokanović.
U njoj se nalazi stalna muzejska postavka pod nazivom "Gradska kuća u Užicu u XIX i početkom XX veka".



Gospodar Jovanov konak /ČAČAK/
Podigao ga je Gospodar Jovan Obrenović 1835. godine kao spratnu građevinu pravougaone osnove asimetričnog tipa, sa ispadom i zatvorenom divanhanom nad ulazom. Podrum je visok, ozidan kamenom, sa tavanicom od drvenih greda između kojih su ubačeni šašovci. U prizemlju se osim hola nalaze još tri prostorije, od kojih jedna ima bogato dekorisanu peć. Spratni deo građevine je služio za stanovanje i prijem gostiju.
Prvobitno se tu nalazila i elika otvorena divanhana koja je kasnije zazidana. Većina soba ima bogato dekorisanu tavanicu.
U periodu 1950-53 izvedeni su sanacioni i konzervatorsko-restauratorski radovi. Danas se u Gospodar Jovanovom konaku nalazi postavka Narodnog muzeja u Čačku. Konzervatorsko-restauratorski radovi su izvedeni i u toku 2005-2006. godine.

[velizar]

Kuća Katića /TRSTENIK/
Kuća imućne i ugledne trgovačke porodice Katića, podignuta u trećoj četvrtini XIX veka. Njen vlasnik Stevan Katić je bio poslanik Svetoandrejske Velike narodne Skupštine 1858. Njegov sin Petar, takođe trgovac, bio je senator i poslanik.

Kuća Katića je spratna, lomljenim kamenom zidana zgrada, pokrivena ćeramidom. velikih dimenzija i snažnije fizičke strukture, nju karakteriše široka opšivena streha, veći prozori i prostrani, s krajeva ispušteni trem u prizemlju i na spratu dvorišne strane.
Prizemlje kuće sa dva kamena, lučno završena ulaza, podeljeno je, s jedne strane na dve stambene prostorije, a sa druge na delom ukopan podrum, dok je spratni deo podeljen na četiri sobe, po dve sa obe strane hodnika u čijem je produžetku ostava.





Amidžin konak /KRAGUJEVAC/
Amidžin konak je jedini do danas sačuvani objekat iz dvorskog kompleksa kneza Miloša. U njegovoj neposrednoj blizini se nalazio konak kneza Miloša (uništen 1941. god.) i konak kneginje Ljubice (izgoreo u požaru 1884. god.). Ime je dobio po Simi Milosavljeviću- Paštrmcu, zvanom Amidža, ustaničkom barjaktaru i upravniku Kneževog dvora.
Konak je podigao knez Miloš u periodu između 1819. i 1824. god. a služio je za stanovanje Sime Milosavljevića i ljudi koji su bili u stalnoj Miloševoj službi, kao i za boravak nahijskih kneževa kada bi poslom dolazili u Kragujevac.
Amidžin konak je spratna građevina, izgrađena u bondručnom konstruktivnom sistemu, sa dva erkera na nižoj strani i tremom na severnoj i istočnoj strani. U njoj se nalazi Narodni muzej grada Kragujevca.





Mokranjčeva kuća /NEGOTIN/
U njoj je rođen srpski kompozitor Stevan Stojanović Mokranjac (1857-1914). I odvijaju se muzičke svečanosti "Mokranjčevi dani"

[velizar]

Karađorđev konak /TOPOLA/
Od nekad utvrđenog grada danas su ostali samo Karađorđev konak sa ulom i crkveni zvonik. Ceo kompleks gradskog utvrđenja koji se u literaturi pominje kao karađorđev dvor ili prestona rezidencija, podignut je 1811. godine po Voždovoj zamisli, onoliko koliko su mu dopuštali vojnički i državnički poslovi. karađorđe je i sam učestvovao u građenju konaka.
Konak je imao sedam soba, trpezariju, odaju za konjsku opremu, prostrani trem ispred soba, kao i dve podrumske prostorije. Bio je sazidan od kamena a njegov stražnji zid istovremeno je predstavljao i južni zid utvrđenog grada sa kulom i puškarnicama. Karađorđeva zdanja tri puta su gorela i bila rušena.
Prvi put 15. marta 1804. na početku ustanka, a drugi put po propasti karađorđeve srbije u septembru 1813. godine. prva dva puta to su učinili turci, dok je treći put i to najteže grad razrušen novembra 1877, kada je ugušena Topolska buna.
Podizanje utvrđenog topolskog grada predstavljalo je najveći graditeljski poduhvat u tada oslobođenoj Srbiji.







Muselimov konak /VALJEVO/
Je najstarija sačuvana zgrada u Valjevu. Nastala je krajem 18. veka za potrebe Muselima, turskog upravnika Valjevske nahije. Dok je njegov prizemni deo predstavljao administrativne prostorije u podrumu se nalazila apsana, odnosno zatvor. Po ovom zatvoru zgrada je poznata u istoriji. Početkom 1804. godine u njemu su bili zatočeni valjevski kneževi Aleksa Nenadović i Ilija Birčanin i iz njega su odvedeni na gubilište, stotinak metara dalje, na obalu reke Kolubare. Posle egzekucije u istoriji poznate kao "seča knezova" njihove glave su bile nabijene na kolac i javno izložene na krovu konaka.
Budući da je ova zgrada bila u direktnoj vezi sa sečom knezova, kao neposrednim povodom prvog srpskog ustanka, u njoj je danas prezentovana postavka o valjevskom kraju u prvom i Drugom srpskom ustanku.

[velizar]

Kuća Stambolijskih /NIŠ/
Smeštena je u užem centru grada, u ulici Nikole pašića 36. Kuća je građena u zadnjim godinama turske vladavine u Nišu. Izgradnja je otpočela 1875, godine. Prekinuta je oslobodilačkim srpsko-turskim ratovima 1876-1878. godine. Dovršena je 1878. godine, kada je Niš oslobođen od Turaka. Gradnju je započeo Turčin Amet Memetović. nedovršenu kuću je od Memetovića kupio 1. avgusta 1878. godine. poznati niški trgovac Todor Stanković Stambolija (nadimak Stambolija je dobio zbog svojih trgovačkih veza sa Istambulom kao manufakturista).
To je spratna bondručna građevina sa erkerom u sredini i velikom strehom. Simetričnog je tipa sa centralnim holom oko koga su raspoređene sobe. Prostorije na spratu povezane su drvenim stepeništem koje je sastavni deo spratnog hola. Kuća poseduje tavanice od drveta sa karakterističnim rozetama. sačuvani su dolapi, profilisane police i vrata sa lepim ornamentima, a takođe odžaklija i divanhana. Objekat je sagrađen kao bogata varoška stambena kuća sa više od deset prostorija.



Kuća Zlatkovića /NIŠ/
Nalazi se u Kopitarevoj ulici, koja je ipak poznatija pod nazivom "Kazandžijsko sokače"
Izgradio je zanatlija Zlatko Zlatković 1837. godine, i ona je najstariji očuvani stambeni objekat u Nišu. U prizemlju iznad podruma je velika gostinska soba i kuhinja - mutvak, a na spratu četiri sibe u koje se ulazi iz dugog hodnika. Na tavanicama su šašovci, u hodniku dolapi, a na prozorima drvene rešetke. Drveni stubovi na stepeništu su u duborezu, a takođe i drvena ulazna vrata. Kuća je danas adaptirana u mali hotel.



Turski konzulat /NIŠ/
Sazidan je sredinom 19. veka od strane turskog age čije ime nije zabeleženo u tadašnjoj Ćibir-kaptjanovoj mahali (ćibir-ugledan, moćan) Po oslobođenju Niša od turaka (1878) vlasnik je zgradu ustupio Turskoj, koja je u njoj otvorila konzulat. Konzulat je radio od 1878 do 1890. godine. Zgrada ima pet soba, centralni hol i prostrani doksat. Tavanice su izrezbarene orijentalnim ornamentima aposebno su bogate na doksatu. Po prestanku rada konzulata objekat je korišćen za administrativne i stambene potrebe. A nakon Drugog svetskog rata, zgrada je potpuno napuštena.
1988 god. objekat je zaštićen ali neadekvatno, pa se zgrada oko 1995. god. srušila.
U toku 2011 godine, ponovo je rekonstruisana u svom prvobitnom izgledu. Uređenje je pri kraju.

[Rocky031]

Veoma zanimljive zgrade,mi nešta takvo nemamo u Hrvatskoj,a meni najsličniji primjer bi bio ovaj čardak koji je ostao od graničarske utvrde u Županji:

http://static.panoramio.com/photos/o...l/22205183.jpg

U svakom slučaju stavljajte još slika

[velizar]

Lep primerak, moj omiljen tip takve kuće, sa prostranim, dominantnim drvenim tremovima sa duborezom. Kao ova koja je sledeća na redu.

Kuća Simića /KRUŠEVAC/
Podignuta je početkom XIX veka. Bila je u vlasništvu Stojana Simića, prvog starešine tek oslobođene varoši (1833), koju je dobio od svog kuma Miloša Obrenovića.
Kuća je spratna, sa podužnim tremom u prizemlju i na spratu, oslonjenim na profilisane stubove, dok je sa naspramne strane ugaoni trem. Prizemlje je građeno lomljenim kamenom, a spratni deo u bondruku i čatmi. Prostor u prizemlju je imao ekonomsku namenu, dok je na spratu stambeni, organizovan preko centralnog hola povezanog sa tremom.
U vlasništvu je muzeja grada Kruševca.



Kuća Vlajinca /VRANJE/
Podigao je 1848. godine Janja Vlajinac. Sagrađena je bez podruma, sa prizemljem i spratom i to tako da je prizemni deo ozidan od masivnog kamena, a sprat sa ispunom od naboja i ćerpiča. Višeslivni krov je pokriven ćeramidom. U prizemnom delu zgrade je bila smeštena kuhinja sa otvorenim ognjištem i amamdžikom.



Muzej u Prijepolju
Muzej je smešten u zgradi nekadašnje turske Ruždije (niže gimnazije) sagrađene između 1839 i 1845 godine.

[Bez_imena]

Beograd

[Tasmin]

Odlična tema!
Istina je da ovakav tip arhitekture ne dolazi iz Turske, već se smatra da pripada vizantijskom periodu. Iako variraju u tipovima, slične kuće iz perioda Osmanskog carstva mogu se naći širom Male Azije i Balkana. Evo nekoliko primera iz Alanje u Turskoj poređenja radi:

[Rascian]

Naravno radi se o tipu vizantijske srednjovekovne kuce koju su Turci preuzeli kad su kao nomadski narod dosli na ove prostore ( kao sto su uzeli i vizantijske crkve kao model za svoje dzamije).

U principu ove kuce su slicne po konstrukciji kao i srednjovekovne kuce iz zapadne evrope samo sto je krov uglavnom na 4 vode ( na zapadu je na 2) i tamo su uglavnom nosece grede ostavljene neomalterisane spolja...



image hosted on flickr


E sad sto se u Zapadnoj Evropi ovakve kuce ne grade vise posle 16 veka, a na Balkanu su se gradile do kraja 19 veka je vec neka druga prica o zaostalosti i inertnosti Otomanske imperije.