[Chełm] Miasto Wschodu

[hubertkm]

Czyba najbardziej wschodnie w charakterze miasto dzisiejszej Polski. Klimat niesamowity.
Tego miasta chyba tu jeszcze nie było. Pora więc to nadrobić.
Stare miasto, znacznie starsze, niż porównywalne do niego wielkością i dzisiejszym znaczeniem lokalnym Zamość i Biała Podlaska. Dawna stolica królewska o cerkwiach z białego i zielonego kamienia, po upadku Rusi Halickiej nieco zapomniana. W XIII wieku swoją siedzibę miał tu Daniel Halicki, od 1253 roku król Rusi, który zbudował w Chełmie murowany pałac (spore pozostałości pod ziemią na Górce) i kilka cerkwi z katedrą (gdzie został pochowany) na czele. Kwitnące za Daniela miasto podczas panowania jego następców, którzy przenieśli się do Lwowa, nieco podupadło i stopniowo traciło na znaczeniu, chociaż w 1375 utworzono tam biskupstwo katolickie, a Kazimierz Wielki zbudował nowy zamek na miejscu pałacu Daniela. Miasto było w pełni prawosławne, więc rzymscy biskupi długo nie wytrzymali, w 1470 roku przenieśli się do Hrubieszowa, a w 1490 do Krasnegostawu, gdzie pozostali do czasu przeniesienia do Lublina w 1805 roku. Już w XV wieku Krasnystaw nieco zdominował wielkością Chełm, a potem jego rolę przejął Zamość. Miasto zaczęło podnosić się dopiero w XVIII wieku, gdy powstały ciekawe monumentalne budowle, ale bardziej rozwinęło się dopiero pod koniec XIX wieku, gdy Rosjanie, na fali rusyfikacji zaczęli rozwijać „prawosławny” Chełm. Dalsza historia niżej, żeby was nie zanudzić na początku.

Pozostałość po zdarzeniach sprzed 62 już lat:


Przy tym napisie, w podwórzu obok jednego z oddziałów Muzeum Chełmskiego, przy ulicy Lubelskiej, znajduje się wygodny parking – to informacja praktyczna.

Zaczynamy od ulicy Lubelskiej (co dziwić nie powinno, skoro przyjechaliśmy z Lublina ), w tle widoczne już wieże kościoła Pijarów:




Magistrat (lata 20te XX wieku), na szczycie chełmski herbowy misiek, Bieluch.


Bieluch to coś w rodzaju totemu – legenda głosi, że był to prawdziwy brunatny niedźwiedź, który zamieszkiwał jaskinię pod Górą Chełmską, a ze mieszkał w kredzie (cały Chełm stoi na kredzie), to mu się futerko brudziło tą kredą. Miś był spokojny i nie wadził nikomu, ale pewnego razu, gdy jacyś źli ludzie napadli mieszkańców Chełma – przegonił ich skutecznie, w związku z czym doczekał się uznania na tyle, ze nawet do herbu go wzięli Ponoć nadal pojawia się od czasu do czasu w chełmskich podziemiach kredowych, unikalnych zresztą w skali światowej.

Ulica Lubelska prowadzi do rynku, tutaj zwanego placem Łuczkowskiego (nie wiem, kto to zacz, jakaś lokalna postać), ale my, póki co, zawracamy i idziemy ulicą Lubelską jeszcze kawałek na zachód:






Rzut oka z Lubelskiej w ulicę gen. Orlicz-Dreszera



A teraz z Lubelskiej skręcamy w Obłońską:







Idziemy ul. Narutowicza na wschód:







Ul. Gdańska:





Rzut oka w ulicę Podwalną, na samym końcu dawny kosciół Reformatów:



Kamienice przy Lubelskiej:



Magistrat:


Na parterze bardzo przyjemne centrum informacji turystycznej, mozaika po lewej należy do elewacji kina „Zorza”.

Podwalna widziana z Lubelskiej, mniej więcej w miejscu, gdzie stoimy, pod ziemią są pozostałości barbakanu Bramy Lubelskiej z końca XV wieku, niestety później rozebranej, odkryte kilka lat temu, przy wymianie nawierzchni ulicy. Tu kończyło się miasto, a zaczynało Przedmieście Lubelskie:



Rzut oka w Lubelską (mogliby wreszcie usunąć te cholerne żółte płotki:



Pijarska:



Lubelska, w tle Pagór Janowski (chyba żadne inne miasto Lubelszczyzny, z Lublinem włącznie, nie jest tak pięknie położone jak Chełm):



A teraz kościół Pijarów, jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych w Polsce, swego czasu zaliczony do tzw. grupy „0”. Przy okazji przypominam, że dziś podział ten już nie funkcjonuje od wielu lat, choć ugruntował się mocno w społecznej świadomości, a wielu przewodników zwłaszcza nadal używa takich określeń, najczęściej zresztą w odniesieniu do zabytków, które do tej grupy nie należały Kościół zaprojektował Paweł Antoni Fontana (w Chełmie zostawił jeszcze dwa kościoły: katedrę i Reformatów), jest to jeden z czterech (piąty, w Brześciu, nie istnieje) zbudowanych przez Fontanę kościołów na planie elipsy z obejściem. Pierwszy wzniósł w Lubartowie, kolejny nieco zmniejszony dla karmelitów trzewiczkowych w Lublinie, trzeci we Włodawie, a ten, chełmski, zaczęto jako ostatni, w 1753 roku – i jest najdoskonalszy z całej grupy. Wewnątrz malowidła Józefa Mayera (ten sam, co w lubelskiej archikatedrze i u Dominikanów w Tarnopolu – link do archikatedry w sygnaturce, jako „Perła baroku”), a rzeźby robił przedstawiciel lwowskiego rokoka Michał Filewicz.
Kościół stoi na miejscu średniowiecznej katedry, ufundowanej przez Jagiełłłę, po opuszczeniu miasta przez biskupów, świątynia ta pozostała farą. Pijarzy przejęli ją w 1667 roku, a wreszcie w poł. XVIII wieku zbudowali sobie nowy kościół:











Tyle na dzisiaj, zostawiam was z dziełem Fontany, jutro ciąg dalszy: rynek, Góra Chełmska z katedrą, cerkwie i wiele innych atrakcji

[Dziekan]

ciekawe miasto z historia i potencjalem
dziekuje za fotorelacje czekam na wiecej

[Darek_W]

Pozdrowienia dla Ducha Bielucha

[SebastianNS]

Bardzo ładne miasto. Czekam na więcej zdjęć.
Z tego co się orientuje pod miastem są podziemia chyba kredowe. Czy one są udostępnione do zwiedzania?

[wojtekbp]

z tymi podziemiami kredowymi , to czasami nawet dochodzilo do zawalenia sie kawalkow ulic - podziemia biegna pod starym miastem
Ostatnio w Chelmie bylem na koncercie Iday Haendel - swiatowej slawy skrzypaczki pochodzenia zydowskiego - rodowitej Chelmianki ... pozniej grala min. podczas wizyty Benedykta XVI w Oswiecimiu .
Chelm to sliczne miasto , bylo bylym wojewodztwem i paradoksalnie po zalikwidowaniu Chelmskiego zaczelo sie niezle rozwijac - to juz 2 po Lublinie miasto pod wzgl. wielkosci i znaczenia w lubelskiem .....
Ale Chelmianki im nie wybacze :P (swiruje:P)

[earth intruder]

W Chełmie dosyć często bywam z uwagi na to ze mam tam rodzinę. Miasto jest.. hm... dziwne... Dla mnie to najdziwniejsze miasto w Polsce.

[wojtekbp]

a wiec Hubercie teraz czekam na foteczki Bialej

[kaliszanin177]

Chełm mi się podoba.... ale ten w Gdańsku

[Slodi]

Originally Posted by kaliszanin177

Chełm mi się podoba.... ale ten w Gdańsku

Dziwne ze zwykle bloki podobaja Ci sie bardziej niz architektura Chelmu. Ale coz, kazdy ma wlasne zdanie.

[ervinn]

Nigdy w Chełmie nie byłem, nie wiedziałem że jest tam taka fajna XIX w zabudowa...na tych zdjęciach wygląda, jakby bylo jej więcej niż np w Zamościu, hę?

[halevi]

Zgadzam się z opinią Huberta o Chełmie, także co do przyjemnego Centrum Informacji Turystycznej. Zwłaszcza pracująca tam miła dziewczyna, niczego sobie...

[hubertkm]

Originally Posted by SebastianNS

Bardzo ładne miasto. Czekam na więcej zdjęć.
Z tego co się orientuje pod miastem są podziemia chyba kredowe. Czy one są udostępnione do zwiedzania?

Owszem. To główna atrakcja turystyczna Chełma i jedyne takie podziemia na świecie!
http://www.zabytkowakopalnia.cob.pl/
Długośc trasy ok. 2 km.

[hubertkm]

Originally Posted by bizi

W Chełmie dosyć często bywam z uwagi na to ze mam tam rodzinę. Miasto jest.. hm... dziwne... Dla mnie to najdziwniejsze miasto w Polsce.

Coś w tym jest. Chełm ma niesamowity klimat, jak żadne inne miasto w Polsce.

[hubertkm]

Originally Posted by wojtekbp

a wiec Hubercie teraz czekam na foteczki Bialej

Będą Wojtku, moze już jutro?

[hubertkm]

Originally Posted by ervinn

Nigdy w Chełmie nie byłem, nie wiedziałem że jest tam taka fajna XIX w zabudowa...na tych zdjęciach wygląda, jakby bylo jej więcej niż np w Zamościu, hę?

Znacznie wiecej niż w Zamościu. Pod koniec XIX wieku Chelm znacznie się rozwinął, zwłaszcza po doprowadzeniu kolei. Stacjonowały w mieście dwa pułki piechowy, 65 Moskiewski i 66 Butyrski, działały dwie fabryki maszyn rolniczych i kilka innych większych zakładów, powstały spore szkoly, m.in. prze4niesiono z Lublina szkołę kolejową, a ponadto od utworzenia w 1912 roku guberni chełmskiej, która miała być sposobem silniejszej rusyfikazji tych ziem (wydzielono z guberni lubelskiej i siedleckiej wschodnie powiaty, zamieszkane rzekomo przez ludnosć "rosyjską" i "prawosławną", czy w rzeczywistości dawnych unitów Ukraińców, których rząd carski urzędowo uznał za prawosławnych), ściągnięto do Chełma sporo urzędników. Rozpoczęto nawet już budowę dzielnicy gubernialnej. Miasto było wtedy drugie po Lublinie (czyli jak dziś) i liczyło ok. 23 tys. mieszkańców w 1913 roku. Zamosć czy Biała były wyraźnie mniejsze.

[hubertkm]

Originally Posted by halevi

Zgadzam się z opinią Huberta o Chełmie, także co do przyjemnego Centrum Informacji Turystycznej. Zwłaszcza pracująca tam miła dziewczyna, niczego sobie...

Taka blondynka? PRzedwczoraj bardzo dokładnie objaśniła mnie w zawiłosciach chełmskiej miejskiej komunikacji

[hubertkm]

Kolejne zdjęcia:
Po wyjściu z kościoła Pijarów kierujemy się na ulice Lwowską, prowadzącą z Rynku na południe. Ulica Lwowska to chełmski deptak, nawet całkiem udany:











Tak Lwowska wyglądała zaledwie 100 lat temu



W Chełmie turyści nie zabłądzą :



Jeszcze rzut oka na kościół Pijarów:



I idziemy do Reformatów. Budował Paweł Antoni Fontana, kościół jest surowy, ze względu na przepisy zakonne. W XIX wieku był przebudowany na cerkiew, ale po odzyskaniu niepodległości przywrócono mu dawny wygląd, wnętrze ma całkiem nowe, pewne cząstki starego wystroju są w kościele w podchełmskich Czułczycach.:









Identyczny kościół dla reformatów Fontana wzniósł w Rawie Ruskiej.

Dawny klasztor, po kasacie Instytut Maryjski (szkoła dla dziewcząt):



Ze Lwowskiej idziemy na wschód, mijając m.in. takie domy:



Rzut oka w ulicę Siedlecką:



I widzimy katedrę:



Następnym razem katedra i jej otoczenie.

[ervinn]

szok po prostu! oni tam lepiej promują swoje miasto niż my Lublin! Ciekawe kiedy my będziemy mieli takie drogowskazy, bo póki co to juz chyba drugi rok czekamy na plany miasta, które maja być rozstawione w strategicznych miejscach

[vlad]

ciekawe miasto, czekam na kolejne zdjęcia

[hubertkm]

Originally Posted by ervinn

szok po prostu! oni tam lepiej promują swoje miasto niż my Lublin! Ciekawe kiedy my będziemy mieli takie drogowskazy, bo póki co to juz chyba drugi rok czekamy na plany miasta, które maja być rozstawione w strategicznych miejscach

No z tą promocją, to jest tak dziwnie... Jak już trafisz do Chełma, to wszystko masz na dłoni - drogowskazy, w ośrodku informacji turystycznej taniutkie a ładnie wydane przewodniki i plany miasta za darmo itd., tylko najpierw trzeba trafić do Chelma. A kto w Polsce wie, gdzie leży Chełm (już nie wmówiąc o zagranicy) i ze warto do niego pojechać? I skutek taki, że w mieście naprawdę nieźle przygotowanym na przyjęcie turystów, jest ich tyle, co kot napłakał...