ANTWERPEN | Oude tram- en spoorlijnen

[De Snor]

Post hier wat je vind over dit thema van Antwerpen en wijde omgeving.




Het tramstation op Zurenborg, Antwerpen, in 1910. Links het perron voor de trams naar Turnhout, rechts vertrekken de trams naar Broechem. Alles gaat nog met stoom. Op deze plaats is er nu een grote stelplaats voor De Lijn-bussen.

[De Snor]

ABL depot Kapellen



De eerste militaire sporen in de streek rond Antwerpen dateren uit de tijd dat de Antwerpse Hoofdweerstandstelling gebouwd werd (1908-14). Men legde een (stoom-)tramspoor aan voor de aanvoer van de bouwmaterialen.
Zo werd het fort van Ertbrand verbonden met Lillo. De meeste van deze sporen hadden een aansluiting op het gewone tramnet. Tussen de forten van de Hoofdweerstandstelling en de Veiligheidsomwalling (Brialmontforten rond Antwerpen nummers 1 tot en met 8) bouwde men kleine schuilplaatsen met materiaal dat ter plaatse gevonden kon worden,zoals spoorstaven, kasseien,... Deze zware bunkers hadden een nuttige oppervlakte van 3 bij 3 meter en wanden van meer dan 3 meter dik.
Zeer kort vóór de Eerste Wereldoorlog werd er op enkele maanden tijd een "strategische" spoorweg aangelegd om de forten te bevoorraden met manschappen en munitie.
Het ging om een treinsmalspoor dat naar het noordwesten liep van Lier langs Schilde naar Schoten, met een draaibrug over het kanaal naar Turnhout. Dan ging het verder via het park van Brasschaat, Rustoord, Hoogboom tot Kapellen, dan verder tot het fort van Stabroek.
Zuidwaarts volgde de lijn het spoor van Lier naar Duffel, Waarloos, Schelle tot Hoboken.
Tijdens de grote oorlog hebben de Duitsers de spoorweg verlengd tot Zandvliet en tot Brasschaat-Polygoon. Er was een aftakking naar Brasschaat ter hoogte van de site waar later de kazerne Bauwin gebouwd werd, in de richting van de Mishagendreef.
Naar het schijnt reden er tijdens de oorlog treinen met spoorweggeschut, personeelwagens, munitiewagens en gepantserde wagons met schietsleuven.
Op regelmatige afstanden waren er steunpunten waar er bevoorrading voorzien was van kolen en water. Nodeloos te zeggen dat de bevolking zich te goed deed aan de kolen...
Tussen de twee oorlogen in werd er een nieuw spoor gelegd tussen Kapellen-station en Brasschaat-Polygoon, ditmaal met een normale breedte. Er kwam een aftakking naar de kazerne van Hoogboom. Tevens bouwde men een stationnetje (afgebroken begin jaren '90) waar na de oorlog zelfs nog iemand in gewoond heeft (adjudant van de spoorwegtroepen Henri Simon) in afwachting van de afwerking van het woonhuis (op de hoek van de Heidestraat-Zuid en de Helmstraat, ook "Pestweg" genoemd in de volksmond).
Merk op dat er maar één aftakking richting de kazerne was; later legde men een rechterbocht aan, die maar naar het westen aansloot richting Brasschaat.
Het "zwembad" van de spoorwegtroepen, dat evenwel op het domein van het fortje van Kapellen lag, links voor de ingang van het fort. Nu volledig verdwenen.

Spoorweg naar de kazerne, met 1 aftakking (zwarte pijl)



Idem maar dan met 2 sporen (zwarte pijl)



Tussen de twee oorlogen in werd er een nieuw spoor gelegd tussen Kapellen-station en Brasschaat-Polygoon, ditmaal met een normale breedte. Er kwam een aftakking naar de kazerne van Hoogboom. Tevens bouwde men een stationnetje (afgebroken begin jaren '90) waar na de oorlog zelfs nog iemand in gewoond heeft (adjudant van de spoorwegtroepen Henri Simon) in afwachting van de afwerking van het woonhuis (op de hoek van de Heidestraat-Zuid en de Helmstraat, ook "Pestweg" genoemd in de volksmond).
Merk op dat er maar één aftakking richting de kazerne was; later legde men een rechterbocht aan, die maar naar het westen aansloot richting Brasschaat.

[X38]

Interessante thread! Ik heb hier oo nog een hoop ingescand beeldmateriaal liggen. Mogelijk kan ik in het weekend wat uploaden.

Dat spoorlijntje van Kapellen heeft mij altijd opgevallen op kaarten. Straf dat het -hoewel het niet meer gebruikt wordt- nog op (bijna) alle kaaren vermeld/getekend wordt...

[focus1965]

Originally Posted by X38

Interessante thread! Ik heb hier oo nog een hoop ingescand beeldmateriaal liggen. Mogelijk kan ik in het weekend wat uploaden.

Dat spoorlijntje van Kapellen heeft mij altijd opgevallen op kaarten. Straf dat het -hoewel het niet meer gebruikt wordt- nog op (bijna) alle kaaren vermeld/getekend wordt...

Bedankt! Het is een weinig gekende lijn met toch een boeiende geschiedenis en de inzet van een V36.
Dat de lijn op de kaarten staat, is omdat ze er nog ligt, maar voor hoelang nog is een andere vraag.
Wie de lijn virtueel wil bezoeken, kan dit best via google maps (aftakking in Kapellen en dan satelliet selecteren): het tracé is goed zichtbaar.

Focus1965

[X38]

Dit zijn scans uit het schitterende boek "Sporen door Antwerpen" van Herman Welter

Het oude station van Berchem:






De intriestige afbraak. Koning Auto is al aanwezig op de rechterkant...


De vroegere achterkant van Antwerpen-Centraal...


Het voormalige station Antwerpen-Oost, ontworpen door Paul Nouille. Moeten wijken voor Koning Auto




De laatste dag van Tram 18. Deze lijn reed tussen de station Antwerpen-Oost, -Centraal en -Dam.


Vergelijk maar eens: ...




Ok, er zijn hier kort geleden werken uitgevoerd, maar daar moet je je niks bijzonders bij voorstellen.

Het verplaatste station Antwerpen-Dam, volop in de werken.


Antwerpen dam met tram 18 merk op dat er toen nog perronoverkappingen stonden, nu zijn er alleen schuilhokjes.


Al vaak vertoond: het oude station Antwerpen-zuid. Hier echter met rangeerstation erbij (in dienst!)






Klein restantje:


Het voormalige kopstation Linkeroever (de Kennedytunnel was al klaar). Dit station heeft niet lang bestaan...


En nu ga ik Snor een beetje laten kwijlen kaartmateriaal!!!


En een NMVB-netkaart (van Erik Keutgens)

[ƒƒ]

Bemerk de andere nummering van de gewestwegen, bvb. ipv N70 en N12 heette de weg van Gent tot Weelde blijkbaar helemaal N14. Waarvoor was die herbenoeming eigenlijk goed?
Oostmalle was blijkbaar een belangrijk knooppunt. Ook vandaag ligt het dorp ahw op een zesarmenkruispunt van hoofdwegen, die vroeger dus alle spoorlijnen waren.
Ik veronderstel dus dat die netkaart nog ouder is dan de wegenkaart?

[De Snor]

Originally Posted by X38

Dit zijn scans uit het schitterende boek "Sporen door Antwerpen" van Herman Welter

En nu ga ik Snor een beetje laten kwijlen kaartmateriaal!!!

Goed geprobeerd maar dat boek heb ik ook
Moet ik eens een kaartje posten uit de jaren 30 voor je ?

[Ivan]

Bedankt voor het interessante beeldmateriaal x38
Als het goed is zegge we het ook hé

[X38]

Originally Posted by Ivan

Bedankt voor het interessante beeldmateriaal x38
Als het goed is zegge we het ook hé

Graag gedaan
Zal mijn best doen om nog wat interessants te vinden.

[X38]

Originally Posted by De Snor

Goed geprobeerd maar dat boek heb ik ook

Bwa, nu kunnen de andere mensen het ook zien hé .
Ik had het trouwens geleend in de bibliotheek, nu is't al lang terug.

Originally Posted by De Snor

Moet ik eens een kaartje posten uit de jaren 30 voor je ?

Waarvan dan? Volgens mij dateren bovenstaande kaarten ook uit die tijd.

[X38]

Nog wat verwennerijkes van daddycool9, zalig gewoon

DEN ANTWERPSCHE PAARDENTRAM (1873-1905).


ANTWERPEN TRAM ELECTRISCH va. 1903... (al herken ik veel foto's uit Erik Keutgens' boek...)

[CuoreGR]

Mooie bijdrage
en wat blijft het toch eeuwig zonde van die stadspoorten

[focus1965]

Om dit topic terug wat nieuw leven in te blazen, hierbij wat oude postkaarten van het voormalig trameindpunt aan hetgeen nu Berchem Station genoemd wordt. Voor degenen die het niet (meer) weten: de grote vlakte tussen de Uitbreidingsstraat (waar de werkmanshuisjes staan) en de Singel, waar recentelijk een soort van busstation neergepoot werd, was vroeger een legerkazerne.
De eerste kaart toont de beginjaren van de elektrische tram. De tram komt uit Antwerpen en de fotograaf staat dus met zijn rug naar de Cogels Osylei. De huizen rechts staan er nog allemaal nog, links is dus nu het busstation.



De 2e foto dateert uit de periode tussen de wereldoorlogen en ditmaal werd de foto genomen met de Cogels Osylei en de Guldenvlieslaan op de achtergrond. Het hoekhuis bestaat nog altijd. Het eindpunt is nog steeds op dezelfde plaats.



De 3e opname met ook dezelfde achtergrond als de vorige foto werd enkele jaren later gemaakt: de tramlijn werd enkele meters verlengd. Uiteraard bestond de Singel toen niet en waren de vele poorten en de vesten nog voorhanden, wat de grootte en vooral de aanwezigheid van de kazerne aldaar verklaart.



Exacte data en meer wil ik wel eens tussendoor opsnorren als er interesse toe is.

Focus1965

[X38]

tof tof!!!

[focus1965]

Van de vele postkaarten die uitgegeven werden nav. de expo van 1930, is het de enige met een tram er op. Op deze plaats staat nog steeds een brug, maar nu over een spoorlijn met bijhorende halte "Antwerpen Zuid" en de ring. Het gebouw op de achtergrond bestaat nog en is nog steeds eigendom van de telefoonmaatschappij (nu Belgacom). De olifanten op de brug dienden als publiekslokker voor de expo en werden nadien terug verwijderd. Ze verwezen naar de aanwezigheid van Afrika en meer bepaald Congo, toen onderdeel van België... Lijn 8 werd van het Eksterlaar gedurende de duurtijd van de tentoonstelling verlengd tot de (achter)ingang van de expo.



35 jaar later en honderd meter verder draait een S-wagen van lijn 50 de Boomsesteenweg op. Het bord maakt de Antwerpenaren erop attent dat er een Scheldetunnel gaat komen. Een deel van de kale vlakte is nog een onbebouwd restant van de plaats waar voormelde expo had plaatsgevonden. Op deze plaats is er nu de afrit van de A12.



Veel herkenbaarder wordt het beeld als de fotograaf op dezelfde dag 180 graden draait. Aan de lijnvoering van lijn 50 (nu 500) is overigens nooit iets veranderd, behalve dan dat die niet meer over sporen rijdt...



Nog een paar honderd meters verder, en dat is dan voldoende gelopen, bevinden we ons op de Boomsesteenweg zelf, ter hoogte van de Abdijstraat (zijstraat links ter hoogte van de bijwagen). De meeste huizen op de voorgrond bestaan nog steeds.



Focus1965

[satellite 2640]

leuke foto's focus1965

voor wie zijn/haar weg nog niet naar het topic 'antwerpen: terug in de tijd' gevonden had plaats ik hier mijn post van destijds nog eens..

paar scans uit 100j NMVB provincie Antwerpen (1985), specifiek Antwerpen-stad en regio...

[ƒƒ]

Waw, bedankt voor de post, satellite!

Toen de Ring aangelegd werd, werd de Grotesteenweg onderbroken en termineerde de tram zowel bij de Sint-Willibrorduskerk als aan de Koninklijkelaan. Tussen deze twee werd een voorlopige brug aangelegd. Hoezeer mijn moeder ook bij de Bruintjes (Heilige Familie) naar school wilde gaan, ze mocht niet van haar moeder, omdat die de brug te gevaarlijk vond. En zo geschiede, want de brug stortte een keer in. Zijn hier misschien foto's van te vinden?

Wat was het Centraal Station kant Koningin Astridplein toch veel mooier vroeger dan nu met dat ordinaire glas ipv de boog

Over de voor- en derde laatste foto van focus: die straatverlichting vond ik vroeger (en nu nog) echt mooi, zonde dat ze die weggedaan hebben. Voor hoofdwegen waren ze niet sterk genoeg, maar nu hebben ze bvb. in mijn (rustige) straat van die oranje lampen gehangen, die eigenlijk veel de straf zijn voor die straat. Spijtig, ze hebben die 'klokjes' overal weggedaan zeker?

[focus1965]

Toen de Ring aangelegd werd, werd de Grotesteenweg onderbroken en termineerde de tram zowel bij de Sint-Willibrorduskerk als aan de Koninklijkelaan.

Dit verhaal is onmogelijk om de eenvoudige reden dat er toen alleen maar een keerlus bestond rond de St. Willibrorduskerk (langs de ondertussen verdwenen Solvijnstraat). Bovendien is die er slechts in 1967 gekomen en toen waren de ringwerken al aangevat en de tijdelijke bruggen waren al in gebruik. Toen de situatie hertekend werd (lees: neerzetten gebouw AG), werd de keerlus naar de Koninklijkelaan verplaatst, maar dit was pas in 1975. Voorheen bestond die keerlus totaal niet. De onderstaande foto is gemaakt bij een rondrit in 1974, net op tijd voor het buitendienst gaan van het oude materiaal en de keerlus.



De volgende foto toont het omleggingstraject tijdens de ringwerken.
De exacte datum is mij onbekend.



Focus1965

(nb: bron = De Antwerpse Tram 1879 - 1979)

[ƒƒ]

Van die keerlus geloof ik graag, 'k was ook alleen van die noodbrug zeker (vertelt mijn ma dikwijls over).
Maar de Theodoor Solvynstraat, dat is toch gewoon het stukje tussen Uitbreidingstraat en Grotesteenweg, tussen het Atheneum en het voormalige AXA-gebouw? Dat ligt er nog steeds hoor, tenzij men dat stukje ook Uitbreidingstraat is gaan heten.

[focus1965]

Originally Posted by ƒƒ

Van die keerlus geloof ik graag, 'k was ook alleen van die noodbrug zeker (vertelt mijn ma dikwijls over).
Maar de Theodoor Solvynstraat, dat is toch gewoon het stukje tussen Uitbreidingstraat en Grotesteenweg, tussen het Atheneum en het voormalige AXA-gebouw? Dat ligt er nog steeds hoor, tenzij men dat stukje ook Uitbreidingstraat is gaan heten.

Hier heb je vermoedelijk gelijk: door de Ringwerken en de aanleg van de Singel, is de Uitbreidingstraat letterlijk versnipperd tot een onsamenhangend geheel. Een feit is wel dat op de foto te zien dat de tram, komende van de Grotesteenweg (zie rood licht achteraan) rechts af draait (waar nu de bouw van AXA is). Dat was ook een straat en het is best mogelijk dat het een stuk Uitbreidingsstraat is dat daar gesneuveld is en dat het mager restant Theodoor Solvynstraat is blijven heten.
Wat die noodbrug betreft: met zekerheid weet ik dat de tramlijnen omgelegd geweest zijn zonder ooit onderbroken te zijn geweest. Maar het bestaan van een noodbrug voor voetgangers zal ik zeker niet ontkennen (maar evenmin bevestigen) gezien ik daar niets over weet. Snelly misschien?

Focus1965