[Polska] Jak by wyglądała architektura i urbanistyka polskich miast w XIX i na początku XX wieku, gdyby nie było zaborów... - SkyscraperCity
 

forums map | news magazine | posting guidelines

Go Back   SkyscraperCity > European Forums > Forum Polskich Wieżowców > Architektura i Urbanistyka > Architektura i Urbanistyka

Architektura i Urbanistyka Problemy i Wydarzenia


Global Announcement

As a general reminder, please respect others and respect copyrights. Go here to familiarize yourself with our posting policy.


Reply

 
Thread Tools
Old November 28th, 2014, 04:48 PM   #1
dexter2
Pijcie portera z BŁ!
 
dexter2's Avatar
 
Join Date: Apr 2009
Location: Łódź
Posts: 18,064
Likes (Received): 20240

[Polska] Jak by wyglądała architektura i urbanistyka polskich miast w XIX i na początku XX wieku, gdyby nie było zaborów...

... No właśnie, jak?
Są jakieś opracowania na ten temat?
Architektura i organizacja zabudowy którego zaboru byłaby najbliższa potencjalnej 'naszej'? Prusy/Księstwo Poznańskie, Królestwo Polskie/Rosja Carska, Wolne Miasto Kraków/Austro-Węgry?
Albo może lepiej byłoby podejść do sprawy od źródła, czyli analizując zabudowę sprzed zaborów i na jej podstawie gdybać?

Wypadałoby ograniczyć też mapę - myślę, iż można użyć mapy Polski z okresu międzywojennego wykluczając tereny obecnej Litwy i Białorusi. Gdańsk też jest chyba trochę bez sensu, bo tam pewnie by dominowały style nawiązujące do architektury Hanzy.

Czyli mamy mniej więcej Lwów, Kraków, Poznań, Łódź, Warszawę. Oczywiście mniejsze miasta też mogą stanowić bazę do dyskusji.


Szczerze powiedziawszy to liczę na obiektywne opinie i przemyślenia takich użytkowników jak np Koriat, co oczywiście nie zmienia faktu, że do dyskusji zapraszam wszystkich.


Próbki (bardzo pobieżne):

Austro-Węgry




Kongresówka


by MiBac


Prusy




Swoją drogą nie zdziwiłbym się, gdyby taki wątek już istniał, to można łączyć jakby co
__________________

Bo gdzie byś nie był i jak by cię nie przyjęli
Nigdy nie będziesz się czuł jak na Obiecanej Ziemi


NYC & EastCoast USA
Wątek zdjęciowy Łódź and Poland

Last edited by dexter2; November 28th, 2014 at 04:58 PM.
dexter2 no está en línea   Reply With Quote
Sponsored Links
Advertisement
 
Old November 28th, 2014, 11:37 PM   #2
Offspring
Nie(bo) Szczecin
 
Offspring's Avatar
 
Join Date: Aug 2007
Location: Szczecin
Posts: 10,517
Likes (Received): 8753

Quote:
Originally Posted by dexter2 View Post
... No właśnie, jak?


__________________
*Szczecin | Stettin
Jedno miasto | eine Stadt
Jedna historia | eine Geschichte


Offspring no está en línea   Reply With Quote
Old November 29th, 2014, 01:46 PM   #3
dexter2
Pijcie portera z BŁ!
 
dexter2's Avatar
 
Join Date: Apr 2009
Location: Łódź
Posts: 18,064
Likes (Received): 20240

No przecież Biskupin jest niemiecki
__________________

Bo gdzie byś nie był i jak by cię nie przyjęli
Nigdy nie będziesz się czuł jak na Obiecanej Ziemi


NYC & EastCoast USA
Wątek zdjęciowy Łódź and Poland
dexter2 no está en línea   Reply With Quote
Sponsored Links
Advertisement
 
Old November 29th, 2014, 03:52 PM   #4
Kisciu
Registered User
 
Kisciu's Avatar
 
Join Date: Jan 2010
Location: POB
Posts: 433
Likes (Received): 14374

Wystarczy spojrzeć na XVIII wieczne obrazy Canaletta. Zachodnie trendy płynęły szerokim strumieniem i bez zaborców. Wszystko zależy od tego jak by sobie radziła I RP w XIX w, a tego ocenić nie sposób. Za dużo gdybologii by rzetelnie odpowiedzieć.
Kisciu no está en línea   Reply With Quote
Old November 29th, 2014, 04:13 PM   #5
dexter2
Pijcie portera z BŁ!
 
dexter2's Avatar
 
Join Date: Apr 2009
Location: Łódź
Posts: 18,064
Likes (Received): 20240

Nie chodzi o rzetelne fakty, tylko właśnie o gdybologie, dyskusje.


Ale jeśli już mowa o Canalettcie i Warszawie z tamtego okresu - jeśli się na tym wzorować, to można zaryzykować wniosek, iż XIX-wieczne dachy kamienic byłyby pokryte dachówką i lekko spadziste, podobne do tych Pruskich. Jeśli by natomiast brać Kraków, Lublin i okolice, to tutaj mamy przecież mocne wpływy dachów dachów pogrążonych, a więc niewidocznych z ulicy, oraz attyk.
__________________

Bo gdzie byś nie był i jak by cię nie przyjęli
Nigdy nie będziesz się czuł jak na Obiecanej Ziemi


NYC & EastCoast USA
Wątek zdjęciowy Łódź and Poland

Last edited by dexter2; November 29th, 2014 at 04:23 PM.
dexter2 no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 02:00 PM   #6
HS
I am the passenger
 
Join Date: Jun 2008
Posts: 5,243
Likes (Received): 6406

Według mnie Polska wyglądałaby tak jak Galicja. W zaborze austriackim było chyba najwięcej swobody i z tego też powodu tamtejsza architektura jest chyba najbardziej polska.
HS no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 02:26 PM   #7
dexter2
Pijcie portera z BŁ!
 
dexter2's Avatar
 
Join Date: Apr 2009
Location: Łódź
Posts: 18,064
Likes (Received): 20240

Mówisz? Jakieś źródła w kwestii tej swobody?
__________________

Bo gdzie byś nie był i jak by cię nie przyjęli
Nigdy nie będziesz się czuł jak na Obiecanej Ziemi


NYC & EastCoast USA
Wątek zdjęciowy Łódź and Poland
dexter2 no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 03:03 PM   #8
siekiera
Registered User
 
Join Date: Feb 2011
Posts: 23
Likes (Received): 168

Tak samo jak teraz, wszędzie blokowiska z wielkiej płyty i syf reklamowy.
siekiera no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 03:47 PM   #9
wik
Registered User
 
wik's Avatar
 
Join Date: Dec 2004
Location: warszawa/warsaw
Posts: 564
Likes (Received): 8341

Jeżeli już to najbardziej jak Warszawa czy Wilno z epoki SAP w wersji odpowiednio bardziej wielkomiejskiej albo jak Warszawa i inne miasta z Kongresówki z lat 1815-30. Innymi słowy, najrozsądniej jest oceniać, że punktem wyjścia byłyby te trendy, które były wiodące w głównych ośrodkach artystycznych ostatniej fazy niezawisłości, one promieniowałyby na całą Polskę jak to miało miejsce u schyłku I RP(vide np. projekty warszawsko-saskiego Kamsetzera przy rynku w Poznaniu, czy w Rogalinie w latach 1780-tych). Czyli architektonicznie taka (wczesna) Kongresówka, na szczęście raczej bez najgorszych cech kojarzących się z nią, jak prowizorka i byle jaka urbanistyka. Przynajmniej nie w dużych miastach, które byłyby traktowane bardziej prestiżowo, nawet przy ogólnie niewysokim poziomie rozwoju cywilizacyjnego. Oczywiście, później mogłyby się przemieścić główne ośrodki architektoniczne i zmienić inspiracje. Najmniej prawdopodobne wydaje się inkorporowanie albo niezależne wytworzenie w Polsce niezależnej pomysłów a la Preussen ad 1900. (Chociaż kto to wie. Zależy też od sytuacji politycznej i tego, jak kojarzyłby się dość bliski w końcu Berlin. A z 2 strony Galicja nie miałaby szczególniejszych powodów, żeby się interesować Wiedniem)

Wydaje się, że wyjściowo dominowałby neo-klasycyzm i neo-renesans (ściślej italianizujący mniej obładowany niż często np. większych miastach. w CK Monarchii czy II DR), Nie obyłoby się jednak bez neogotyku, z większą obfitością nawiązań jakoby "narodowych" a la Dziekoński. Możliwe, że popularniejszy byłby w epoce eklektyzmu jakiś "neo-manieryzm" i wielopiętrowe kamienice z attykami a la Kazimierz nad Wisłą (trochę takich też było). Jeżeli utrzymałaby się późno XVIII w. czy wczesno XIX w. frankofilia, niewykluczone są silniejsze zapożyczenia od II Cesarstwa i III Republiki.

Nie da się jednak wykluczyć, że kompletnie by się zmienił paradygmat i np. pokolenie lat 1880-tychw odruchu buntu porzuciłoby ascezę pochodzącą od Corazziego czy Gucewicza na rzecz skrajnego eklektyzmu, a później "krzykliwej" odmiany secesji.

Oczywiście, naprawdę to nie wiadomo do końca, jakby było :
__________________
"Nasze stulecie dla jakiegoś dalekiego świata potomnego będzie może najciemniejszym i najmniej znanym, bo najmniej ludzkim rozdziałem historii. Przechodzę nowymi ulicami naszych miast i myślę, jak z tych okropnych domów, które zbudowało sobie ostatnie pokolenie w pewnym stuleciu nic się nie ostanie..."

Friedrich Nietzsche (1873)

dexter2, Mruczek, mar04 liked this post
wik no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 06:03 PM   #10
siekiera
Registered User
 
Join Date: Feb 2011
Posts: 23
Likes (Received): 168

^ Jak już tak powaznie do tego podchodzimy, to dobrym przykładem jest Kalisz odbudowany od razu po odzyskaniu niepodległosci. Można zauwazyc pewne trendy np. cała zniszczona seceja odbudowana jako neoklasycyzm. Generalnie budowano wyżej, gęściej i skromniej. Ciężko natomiast oddzielić naleciałosci zaborcze od aktualnej mody.
__________________

wik liked this post
siekiera no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 06:38 PM   #11
Kisciu
Registered User
 
Kisciu's Avatar
 
Join Date: Jan 2010
Location: POB
Posts: 433
Likes (Received): 14374

Można zapytać czy rodzinne miasto autora wątku w ogóle by jakoś wyglądało. Łódź wyrosła na wielkim rynku rosyjskim i to działaniom zaborcy zawdzięczamy jej powstanie i rozwój. Bo to jest osobne pytanie w gdybologii tego wątku. Jaki zakres miałaby rewolucja przemysłowa w hipotetycznej XIXwiecznej I RP ? Kluczowe pytanie jeśli idzie o rozwój miast w tym okresie. Całe połacie kontynentu (w tym i Polski) dopiero w XX w. weszły w fazę industrializacji.
Kisciu no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 06:56 PM   #12
dexter2
Pijcie portera z BŁ!
 
dexter2's Avatar
 
Join Date: Apr 2009
Location: Łódź
Posts: 18,064
Likes (Received): 20240

Pomijając, że nie do końca prawda, to jaki ma związek intensywność rozwoju przestrzennego Łodzi z tematem wątku? Natomiast co do drugiej kwestii - Warszawa nie rozwijała się tak bardzo na industrializacji. Już nie mówiąc o takich miastach jak Poznań, czy Kraków. A architektura tak czy siak powstawała.

Nie wiem też dlaczego RP bez rozbioru miałaby wejść w fazę przemysłową dopiero w XX wieku. To nie jest tak, że zabory przeniosły nas na zadupie (albo centrum, zależy jak na to patrzeć) świata. Zmieniły trochę układ geopolityczny, ale np osady tkackie na początku XIX-wieku powstawały by pewnie tak czy siak, potem siłą rzeczy przekształcając się w duży przemysł.
__________________

Bo gdzie byś nie był i jak by cię nie przyjęli
Nigdy nie będziesz się czuł jak na Obiecanej Ziemi


NYC & EastCoast USA
Wątek zdjęciowy Łódź and Poland

Last edited by dexter2; November 30th, 2014 at 07:23 PM.
dexter2 no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 07:34 PM   #13
lulek89
foto-ml.pl
 
lulek89's Avatar
 
Join Date: Dec 2008
Location: Top of the Flop
Posts: 16,470
Likes (Received): 51234

Uf, dobrze że człowiek mieszka we Wrocławiu i nie ma takich dylematów jak w tytule
lulek89 está en línea ahora   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 07:57 PM   #14
Kisciu
Registered User
 
Kisciu's Avatar
 
Join Date: Jan 2010
Location: POB
Posts: 433
Likes (Received): 14374

dexter2
Quote:
Pomijając, że nie do końca prawda, to jaki ma związek intensywność rozwoju przestrzennego Łodzi z tematem wątku?
Rewolucja przemysłowa była największym paliwem rozwoju miast XIX wiecznych, może tylko stolice państw miały inne źródła wzrostu, wynikające właśnie z ich stołeczności. Nie sposób nie zapytać o industrializację, kiedy pytamy: Jak by wyglądały polskie miasta, gdyby nie zabory ? No chyba że chodzi ci wyłącznie o style architektoniczne, jak w poście @wik.
Kisciu no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 08:03 PM   #15
dexter2
Pijcie portera z BŁ!
 
dexter2's Avatar
 
Join Date: Apr 2009
Location: Łódź
Posts: 18,064
Likes (Received): 20240

Tak, chodzi tylko o architekturę i urbanistykę. Skala rozwoju miałaby może coś do rzeczy, gdybyśmy nie mieli pełnego przekroju wielkości miast w każdym zaborze. Na szczęście jednak w każdym jest conajmniej jedno duże miasto jak na standardy XIX-wieczne i ciężko zakładać, że w RP bezzaborowej by takiego nie było...

Quote:
Originally Posted by lulek89 View Post
Uf, dobrze że człowiek mieszka we Wrocławiu i nie ma takich dylematów jak w tytule
Za to Niemce pewnie wzdychają na myśl o tym, jakby wyglądał Wrocek gdyby dalej był ich
__________________

Bo gdzie byś nie był i jak by cię nie przyjęli
Nigdy nie będziesz się czuł jak na Obiecanej Ziemi


NYC & EastCoast USA
Wątek zdjęciowy Łódź and Poland
dexter2 no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 08:04 PM   #16
MajKeR_
ˇLa Ley y la Justicia!
 
Join Date: Feb 2009
Location: Provinz Oberschlesien
Posts: 3,977
Likes (Received): 12854

Quote:
Originally Posted by lulek89 View Post
Uf, dobrze że człowiek mieszka we Wrocławiu i nie ma takich dylematów jak w tytule
Grüße aus Oberschlesien No tak, dotknąłeś istotnej dla dyskusji w tym wątku kwestii, mianowicie:

Na Śląsku nie było zaborów.

Quote:
Originally Posted by dexter2 View Post
Za to Niemce pewnie wzdychają na myśl o tym, jakby wyglądał Wrocek gdyby dalej był ich
Nie ma dnia, żebym nie martwił się o Lwów. Ilekroć patrzę na zdjęcia tamtejszych zabytków, zwłaszcza secesji i wczesnej, polskiej moderny, myślę: jak długo to jeszcze będzie jak nasze, kiedy to zginie?
__________________
No půdź sam synek, půdź do nos sam, tu momy fajer, tu fajer jes, ja!

Kiedy padł ten pierwszy strzał, Kosteczku, to wszystko się zaczęło, zaczęli strzelać ci grenszuce, których chłopcy jeszcze nie zdążyli rozbroić, i zaczęli strzelać ci chłopcy, którzy już mieli jakieś karabiny albo nulachty, i posypało się trochę strzałów. Słyszałeś krzyki:
- Erich dostoł! - i do dziś nie wiesz, czy to krzyczał grenszuc, czy powstaniec.
Szczepan Twardoch, „Morfina”, o wybuchu I powstania śląskiego.

Mateusz864, kicaj liked this post
MajKeR_ no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 08:06 PM   #17
dexter2
Pijcie portera z BŁ!
 
dexter2's Avatar
 
Join Date: Apr 2009
Location: Łódź
Posts: 18,064
Likes (Received): 20240

A czy ktokolwiek o nim tutaj wspomniał?

Quote:
Originally Posted by MajKeR_ View Post
Nie ma dnia, żebym nie martwił się o Lwów. Ilekroć patrzę na zdjęcia tamtejszych zabytków, zwłaszcza secesji i wczesnej, polskiej moderny, myślę: jak długo to jeszcze będzie jak nasze, kiedy to zginie?
Mam tak samo.
__________________

Bo gdzie byś nie był i jak by cię nie przyjęli
Nigdy nie będziesz się czuł jak na Obiecanej Ziemi


NYC & EastCoast USA
Wątek zdjęciowy Łódź and Poland
dexter2 no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 08:08 PM   #18
lexus400
Registered User
 
lexus400's Avatar
 
Join Date: Aug 2012
Posts: 157
Likes (Received): 49

Quote:
Originally Posted by dexter2 View Post
Mówisz? Jakieś źródła w kwestii tej swobody?
Zabór austriacki wyróżniał się na tle pozostałych dwóch zarówno specyficzną sytuacją społeczną, jak i gospodarczą. Charakterystyczne na tych ziemiach było odmienne podejście do spraw polskości i patriotyzmu, który nie był tępiony, tak jak było to w Rosji czy Prusach, ale jedynie kontrolowany. W zamian za postawę wiernopoddańczą władze austriackie zostawiły Galicji dużą swobodę i dopuszczały Polaków na najwyższe nawet urzędy. Autonomia galicyjska, uformowana ostatecznie w latach 60. i 70. XIX wieku, pozwoliła na swobodny rozwój polskiej kultury na tych terenach i stanowiła schronienie dla wielu działaczy niepodległościowych, jak również różnych twórców.
lexus400 no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 08:16 PM   #19
dexter2
Pijcie portera z BŁ!
 
dexter2's Avatar
 
Join Date: Apr 2009
Location: Łódź
Posts: 18,064
Likes (Received): 20240

Quote:
Originally Posted by lexus400 View Post
Zabór austriacki wyróżniał się na tle pozostałych dwóch zarówno specyficzną sytuacją społeczną, jak i gospodarczą. Charakterystyczne na tych ziemiach było odmienne podejście do spraw polskości i patriotyzmu, który nie był tępiony, tak jak było to w Rosji czy Prusach, ale jedynie kontrolowany. W zamian za postawę wiernopoddańczą władze austriackie zostawiły Galicji dużą swobodę i dopuszczały Polaków na najwyższe nawet urzędy. Autonomia galicyjska, uformowana ostatecznie w latach 60. i 70. XIX wieku, pozwoliła na swobodny rozwój polskiej kultury na tych terenach i stanowiła schronienie dla wielu działaczy niepodległościowych, jak również różnych twórców.
Rozumiem. Tylko że np. w Łodzi główne skrzypce w architekturze grali również Polacy:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Hilary_Majewski
http://pl.wikipedia.org/wiki/Francis...%82mi%C5%84ski
http://pl.wikipedia.org/wiki/Adolf_Zeligson

Inna sprawa, że żaden z tych wielkich i znaczących nie studiował na terenach dawnej Polski... Większość w Petersburgu, stąd mocne wpływy tamtejszej architektury.


Wielkie znaczenie odegrali też architekci niemieccy, którzy przyjechali wraz z tamtejszymi fabrykantami:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Juliusz_Jung
http://pl.wikipedia.org/wiki/Otto_Gehlig


Łódź była dosyć specyficznym przypadkiem, bo sama w sobie była ekstremalnie multi-kulti, więc i jej architektura taka była, mimo iż wyraźnie osadzona w realiach Caratu.
__________________

Bo gdzie byś nie był i jak by cię nie przyjęli
Nigdy nie będziesz się czuł jak na Obiecanej Ziemi


NYC & EastCoast USA
Wątek zdjęciowy Łódź and Poland
dexter2 no está en línea   Reply With Quote
Old November 30th, 2014, 11:20 PM   #20
wik
Registered User
 
wik's Avatar
 
Join Date: Dec 2004
Location: warszawa/warsaw
Posts: 564
Likes (Received): 8341

Quote:
Originally Posted by siekiera View Post
^ Jak już tak powaznie do tego podchodzimy, to dobrym przykładem jest Kalisz odbudowany od razu po odzyskaniu niepodległosci. Można zauwazyc pewne trendy np. cała zniszczona seceja odbudowana jako neoklasycyzm. Generalnie budowano wyżej, gęściej i skromniej. Ciężko natomiast oddzielić naleciałosci zaborcze od aktualnej mody.
Też dokładnie o przykładzie Kalisza myślałem. Dodajmy (już luźniejszy przykłąd) np. gmach sejmowy w Katowicach i później ukończoną archikatedrę tamże albo Starą Ochotę czy pierwsze wille na Żoliborzu w Warszawie. Z drugiej strony, to już był efekt wypierania dziedzictwa zaborów (w "nie-zaborowych" Katowicach przeciwwaga estetyczna dla dziedzictwa pruskiego). Być może więc nie byłoby takiej potrzeby parafrazowania stylów, które się zaznaczyły w epoce przed-rozbiorowej, gdyby owych rozbiorów nigdy nie było
__________________
"Nasze stulecie dla jakiegoś dalekiego świata potomnego będzie może najciemniejszym i najmniej znanym, bo najmniej ludzkim rozdziałem historii. Przechodzę nowymi ulicami naszych miast i myślę, jak z tych okropnych domów, które zbudowało sobie ostatnie pokolenie w pewnym stuleciu nic się nie ostanie..."

Friedrich Nietzsche (1873)
wik no está en línea   Reply With Quote
Sponsored Links
Advertisement
 


Reply

Tags
urbanistyka

Thread Tools

Posting Rules
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB code is On
Smilies are On
[IMG] code is On
HTML code is Off



All times are GMT +2. The time now is 12:35 PM.


Powered by vBulletin® Version 3.8.11 Beta 4
Copyright ©2000 - 2019, vBulletin Solutions Inc.
vBulletin Security provided by vBSecurity v2.2.2 (Pro) - vBulletin Mods & Addons Copyright © 2019 DragonByte Technologies Ltd.
Feedback Buttons provided by Advanced Post Thanks / Like (Pro) - vBulletin Mods & Addons Copyright © 2019 DragonByte Technologies Ltd.

SkyscraperCity ☆ In Urbanity We trust ☆ about us