Skyscraper City Forum banner
1 - 8 of 8 Posts

·
Registered
Joined
·
1,233 Posts
Discussion Starter · #1 · (Edited)





Nowoczesne sale koncertowe zaprojektowane przez takie sławy jak Frank Ghery czy Jean Nouvel to nie tylko zapierające dech architektoniczne przedsięwzięcia, ale także przykłady radykalnej zmiany podejścia do koncepcji sali koncertowej, w której forma jest równie ważna co dźwięk.

Czy jesteśmy świadkami początku nowej epoki w architekturze sal koncertowych?

Pomysł może wydać się nieco szalony zważywszy na liczne opinie, że coraz mniej osób chce słuchać muzyki klasycznej.

Dla takich sceptyków dzisiejszy gwałtowny rozwój sal koncertowych jest tylko ostatnią, desperacką próbą przyciągnięcia młodych słuchaczy. Jest trochę prawdy w obserwacji, że boom na budowę obiektów kulturalnych na świecie wynika bardziej z chęci przypodobania się turystom niż zaspokojenia zapotrzebowania na koncerty muzyki klasycznej i inne wydarzenia kulturalne.

Współpraca wielu orkiestr z architektami jest jednak czymś więcej niż aktem desperacji lub autoreklamy. Ukończona sala Walt Disney Concert Hall w Los Angeles, projektu Franka Gehry'ego; project filharmonii w Hamburgu, autorstwa biura architektonicznego Herzog & de Meuron, projekt nowej filharmonii w Paryżu, autorstwa Jeana Nouvela: to nie tylko zapierające dech architektoniczne przedsięwzięcia, ale także przykłady radykalnej zmiany podejścia do koncepcji sali koncertowej. Odważna forma i elastyczny rozkład wnętrz sprawiają, że wielkie XIX-wieczne sale - od wiedeńskiej Musikverein, przez Carnegie Hall aż po bostońską Symphony Hall - wydają się staroświeckie.

Nowe budowle lokalizują muzykę klasyczną w teraźniejszości i kreują intymną więź pomiędzy orkiestrą, widownią i muzyką. Takie eksperymenty są oczywiście ryzykowne: przekraczanie granic przez architektów stawia w niepewnym położeniu akustyków. Jeśli projekty okażą się sukcesem, możliwe będzie rzadkie osiągnięcie: radosna równowaga pomiędzy formą i dźwiękiem.

Filharmonia Scharouna w Berlinie

Przez ponad wiek uważano, że idealna akustycznie sala powinna mieć kształt wąskiego, wysokiego "pudełka po butach" na maksymalnie 2500 miejsc. Największym osiągnięciem tego typu była wybudowana w 1870 r. w stylu greckiego odrodzenia sala Musikverein w Wiedniu, zaprojektowana przez Theophila von Hansena.

Dla współczesnych architektów kamieniem milowym był jednak rok 1963: zaprojektowana przez Hansa Scharouna na 2440 miejsc filharmonia berlińska, osobliwe połączenie betonowych kształtów pokrytych żółtymi, metalowymi płytami. Arcydzieło Scharouna, wzniesione obok betonowych ścian i drutów kolczastych Muru Berlińskiego, było agresywną próbą zerwania z tradycyjną hierarchią społeczną, rządzącą światem muzyki klasycznej. Zniknęły wielkie klatki schodowe, klasyczne kolumnady i złocone wnętrza. Zamiast tego projektant umieścił salę koncertową w betonowej misie, osadzonej na pochyłych kolumnach tak, aby "podbrzusze" sali stało się przedłużeniem ulicznego życia na zewnątrz. Wnętrze, pokryte dziwną, żółtą, przywodzącą na myśl namiot "skórą", stanowiło radosne i demokratyczne odzwierciedlenie publicznego charakteru budynku i było ważnym miejscem dla ludzi szukających pociechy w podzielonym mieście.

Dzisiejsi architekci za najbardziej onieśmielający elementem uznają zagospodarowanie przestrzeni w sali; po 44 latach od zakończenia budowy filharmonia jest obecnie postrzegana jako rozwiązanie jeszcze bardziej radykalne niż kiedyś. Scharoun odrzucił klasyczną koncepcje proscenium i równe rzędy siedzeń, tworząc krajobraz przypominający winnicę, z tarasami spływającymi w stronę sceny ze wszystkich stron. Kilka subtelnych zmian przełamało symetrię i napełniło pomieszczenie energią.

W jednej chwili dzieło Scharouna niemal przekreśliło sto lat mieszczańskiej oficjalności i przetransportowało muzykę klasyczną do teraźniejszości. Podczas gdy budynek Musikverein w Wiedniu był modelowym przykładem akustycznej doskonałości, filharmonia Scharouna zapewniała luźniejsze, bardziej egalitarne doznania, które odpowiadały nowoczesnym słuchaczom.

Pod względem akustycznym sala być może nie dorównuje tej w Wiedniu, po niewielkich poprawkach uznano ją jednak za jedną z najlepszych sal w Europie. Ponadto w projekcie położono też duży nacisk na tzw. psychoakustykę, czyli pogląd, że wygląd pomieszczenia może wpływać na sposób odbioru muzyki przez słuchaczy.

Menadżerowie i dyrygenci uważają, że projekt z Berlina pokazał, że wybudowane pod koniec XIX wieku sale nie spełniają już wymogów ideału. Zważywszy na ogromne zmiany w programach koncertów nie można już dziś stosować jednej recepty na akustykę pomieszczenia. Gdy architekci to zrozumieli, zdecydowali się wznieść na wyżyny kreatywności.

- Moim zdaniem nawet Wiedeń to trochę mit - mówi Ernest Fleischmann, były menedżer filharmonii w Los Angeles. - Sala jest dość mała. Na scenie nie zmieści się naprawdę duża orkiestra. Jest tam za ciasno, aby dobrze zabrzmiała symfonia Mahlera. Ósmej symfonii właściwie nie da się tam zagrać.

Filharmonia Ghery'ego w Los Angeles

Spośród współczesnych architektów, próbujących zmierzyć się z dziedzictwem Scharouna pierwszy był Gehry, autor projektu Walt Disney Concert Hall w Los Angeles z 2003 r. Gdy zaczynał pracę w 1987 r. Gehry miał wolność tworzenia, o jakiej Scharoun mógł zaledwie pomarzyć.

Zafascynowała go intymność przestrzeni koncertowej Scharouna. - Byłem tam na pięciu czy sześciu koncertach i sala ta powaliła mnie na kolana -mówi Ghery. - Podłogi są z betonu, poręcze z malowanego metalu - to wszystko jest sprzeczne z klasycznym spojrzeniem na projektowanie takich budynków. Mimo to, pomieszczenie jest bliskie ludziom. Angażuje cię. Zachęca do rozmów. Po raz pierwszy doświadczyłem czegoś takiego w sali koncertowej.

Gehry był wprawdzie pod wrażeniem wolnego ducha wnętrza, ale jego własny projekt był bardziej zbity i symetryczny. - Chciałem stworzyć pomieszczenie o pięknych proporcjach - mówił. - Wiedziałem, że ludziom będzie trudno zrozumieć mój pomysł architektoniczny, dlatego pomyślałem, że symetria będzie takim kołem ratunkowym dla odbiorcy.

Było dużo nerwów związanych z akustyką. Gehry wspomina kłótnię, w jaką wdał się podczas kolacji w Berlinie z japońskim akustykiem Minoru Nagatą, który był doradcą w początkowej fazie powstawania Disney Hall oraz Lotharem Cremerem, który pracował z Scharounem w Berlinie.

Obydwaj byli szanowani w świecie muzyki, ale przy kolacji nie mogli dogadać się w sprawie najlepszego modelu akustycznego. Gehry przypomina sobie, że Cremer twierdził, że sala powinna mieć kształt trumny, szerszej po stronie orkiestry. Nagata opowiadał się za klinem.

- To była poważna dyskusja - mówi Gehry. - Zapytałem ich niewinnie " jesteście najlepszymi akustykami na świecie, a nie możecie się dogadać w takiej sprawie?" Nic nie odpowiedzieli.

- Zrozumiałem, że to jest jak ze sztuką - wyjaśnił. - Może być wielka, ale opiera się na intuicji. Nie ma dla niej gotowej formuły.

W końcu Gehry zaprojektował budynek o bardziej wybujałym kształcie niż pomysł Scharouna, ale także pod wieloma względami bardziej ostrożny.

Umiejscowiony przy Grand Avenue, w centrum Los Angeles budynek w kształcie wstęg z nierdzewnej stali ożywia zimną miejską ulicę. Gehry podniósł misę sali koncertowej ponad ziemię, pozwalając, aby krajobraz uliczny przeplatał się z kształtem budowli.

Wewnątrz Gehry rozmieścił 2265 miejsc wokół sceny, podobnie jak Scharoun. Luksusowe drewniane powierzchnie we wnętrzu wydają się niemal barokowe, tworząc idealnie symetryczną grę wypukłych i wklęsłych form napierających na scenę.

Esa-Pekka Salonen, dyrektorka muzyczna w filharmonii w Los Angeles mówi, że fizyczna bliskość widowni skłoniła muzyków do ponownego przeanalizowania swoich relacji z widownią. - Każdy jest blisko fizycznie, co znaczy, że także psychicznie - mówi. - Nie musieliśmy szarżować. Nie musieliśmy zużywać za dużo fizycznej energii.

- Zrozumieliśmy, że nie możemy po prostu nadal grać tak jak kiedyś - dodaje.

Od tamtej pory pochwały dla Disney Hall zachęciły instytucje muzyczne oraz architektów do bardziej agresywnego eksperymentowania i zastanawiania się kiedy ryzyko stanie się większe niż potencjalne korzyści.

Najlepsze pod względem akustycznym sale koncertowe zbudowano w ostatniej dekadzie w Japonii. Są to np. Suntory Hall w Tokyo i Kitara Hall w Sapporo. Żadna z tych sal nie jest jednak przesadnie odważna. Ze swoją kiczowatą fasadą Kitara Hall mogłaby nawet zostać uznana za architektoniczny bubel.

Dla kontrastu, opadające, betonowe, zaokrąglone kształty nowej sali koncertowej projektu Santiago Calatravy na Teneryfie, na Wyspach Kanaryjskich, to przykład braku umiaru, a akustyka uznana została za nijaką.

Tak różne wyniki pokazują, z jakimi wyzwaniami muszą się zmagać architekci i ich klienci, aby stworzyć wspaniałą salę koncertową.

- Mówiąc prosto, sala jest instrumentem dla orkiestry - mówi Christoph von Dohnanyi, główny dyrygent orkiestry symfonicznej NDR z Hamburga. - Jeśli budynek będzie nieudany, orkiestra będzie miała kłopoty. Niektóre orkiestry nie brzmią dobrze, bo cały czas grają w nieodpowiednich salach.

Filharmonia Herzoga i Meurona w Hamburgu

Wysoka stawka nie osłabiła jednak ambicji architektów. Jednym z najbardziej kuszących projektów jest Elbphilharmonie w Hamburgu autorstwa Jacques'a Herzoga i Pierre'a de Meuron, która ma zostać ukończona w 2010 r. Położona na przystani na skraju przemysłowego portu na Łabie budowla przywołuje na myśl długą historię żeglugi handlowej w mieście. Przebłysk geniuszu nakazał szwajcarskim architektom umieścić przejrzystą salę na opuszczonym magazynie z cegieł z lat 60., położonym na samym końcu pirsu, zamiast go burzyć. (Magazyn posłuży za parking). Pomyślana jako połączenie podstawy z cegieł, ukoronowanej kilkoma krystalicznymi szpicami sala przypomina statek stojący w porcie.

Projekt pokazuje jak pomysłowi są niektórzy architekci w umieszczaniu swoich dzieł w miejscach charakterystycznych dla miasta i jego historii. Umieszczając salę na magazynie, Herzog i de Meuron wpletli budowlę w trudny, heroiczny krajobraz europejskiej epoki uprzemysłowienia, zamiast starać się go ukryć lub zastąpić. Dach magazynu zostanie przekształcony w ogromny publiczny taras, położony tuż pod łagodnymi konturami spodniej części sali koncertowej. Będzie się z niego rozciągać panorama portu i miasta. Duża przestrzeń tarasu i niewielka wysokość stworzą wrażenie bycia w szczelinie pomiędzy starym a nowym.

Wewnątrz sali koncertowej na 2400 miejsc znalezienie równowagi między przeszłością i teraźniejszością może być trudniejsze. Podobnie jak Gehry, Herzog i de Meuron zaczęli od obsesyjnego studiowania wnętrza filharmonii berlińskiej Scharouna. Podobieństwa są oczywiste. Siedzenia otaczają scenę ze wszystkich stron. Balkony lekko pochylają się w stronę sceny, a lekka asymetria, dodaje pomieszczeniu odrobinę nerwowości.

W końcu Herzog postanowił przestać zastanawiać się nad berlińską filharmonią. - Ona była zbyt idealna - powiedział w wywiadzie. - Przy niej można tylko polec. Nie da się zrobić tego lepiej.

Korzystając z doświadczeń z pracy nad stadionami architekci postanowili umieścić więcej siedzeń dla słuchaczy z tyłu sceny, aby przestrzeń przypominała misę. Zaokrąglony sufit, zaprojektowany w oparciu o analizę akustyczną Yasuhisa Toyoty, który pracował także nad Disney Hall, wzmocni jeszcze efekt otulenia. Kształty balkonów wznosząc się falują to w przód to w tył, tworząc dynamiczny efekt.

Jeśli rozplanowanie przestrzeni się sprawdzi, bywalców koncertów czekają cudowne przeżycia. Im bardziej odważni są architekci i akustycy, tym bardziej oddalają się w stronę niezbadanego terytorium i pozostaje tylko się zastanawiać jaki będzie ostateczny wynik.

Filharmonia Nouvela w Paryżu

Ze wszystkich planowanych sal koncertowych filharmonia paryska Nouvela jest chyba najbardziej ryzykownym przedsięwzięciem...

CALY ARTYKUL
 

·
Registered
Joined
·
6,171 Posts
przykłady radykalnej zmiany podejścia do koncepcji sali koncertowej, w której forma jest równie ważna co dźwięk.
Kapitalny przykład zdania, w którym kompletnie nie wiadomo, co autor miał na myśli.
 

·
Registered
Joined
·
163 Posts
Projekt nowego gmachu Filharmonii Szczecinskiej


 

·
Moderator
Joined
·
38,514 Posts
^^ warto dodać, że będzie realizowany :)

 
1 - 8 of 8 Posts
Top