SkyscraperCity Forum banner
1 - 20 of 2572 Posts

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #1 · (Edited)
Z założeniem tego wątku nosiłem się już od jakiegoś czasu, bo region ten jest wyjątkowy, ze wszech miar godny pokazania. Nie ukrywam, że w dużym stopniu inspiracją do tego pomysłu była lektura i oglądanie „Podlaskich klimatów” Mohorta (szacunek za wytrwałość!). :) O ile bowiem większe miasta są obficie na forum prezentowane, to mało jest wątków dotyczących małych miasteczek i obszarów wiejskich, a tam też jest co pokazywać. Wg mnie warto penetrować też te mniej oczywiste miejsca, warto chwytać ich odchodzący już w przeszłość klimat.
Zapraszam do wędrówki po Zamojszczyźnie, subiektywnie przeze mnie widzianej jako obszar południowej Lubelszczyzny należący przed reformą administracyjną do oraz w części bardziej na zachód, w rejonie Janowa i Zaklikowa (dawniej w woj tarnobrzeskim, teraz podzielone pomiędzy Lubelszczyznę i Podkarpacie). Granice regionu według mnie biegną od Zaklikowa na południe wzdłuż Sanu poprzez okolice Ulanowa i Krzeszowa, na północ od Sieniawy, obejmując tereny Ziemi Lubaczowskiej. Mimo iż obecnie część tego obszaru to Podkarpacie, to aż do zaborów ziemie te stanowiły nierozłączną całość, spojoną ogromnym masywem Puszczy Solskiej, która właśnie na Sanie się opierała aż po rzekę Lubaczówkę, a może nawet bardziej na południe – po Szkło. Południowa część Puszczy ostała się na Podkarpaciu jako Lasy Sieniawskie.
Powodów do takiego widzenia granic regionu jest kilka. Po pierwsze geograficznie – łączy je Roztocze i stanowiące jego przedłużenie na północny wschód lessowe wyżyny; południowa zaś część obszaru to w całości obszar Równiny Puszczańskiej i Płaskowyżu Tarnogrodzkiego, porośniętych niemal jednolitym kompleksem leśnym; jednym z największych w Polsce.
Drugim ważnym powodem jest Ordynacja Zamojska. Zachodnia i środkowa Zamojszczyzna to teren w większości należący do dawnej Ordynacji, ogromnego „państwa w państwie”, założonej przez hetmana Jana Zamojskiego pod koniec XVI wieku i trwającej aż do reformy rolnej 1944r. Niemal wszędzie na tych terenach pozostały ślady działalności tego możnego rodu w postaci niezliczonych lokacji miast i wsi, obiektów sakralnych, pozostałości folwarków, czy wreszcie licznych obiektów dawnego przemysłu, bo było to przecież dobrze prosperujące przedsiębiorstwo (pozostałości tartaków, hut i hamernii, młyny, cukrownia, browar, a nawet własne linie śródpuszczańskiej kolejki, po której pozostały dziś tylko relikty).
Nieco inaczej ma się sprawa ze wschodnią częścią regionu, gdzie jedynym obszarem należącym do Zamojskich były właściwie okolice Tomaszowa Lub. To pozostała przy Polsce część dawnego województwa bełskiego (istniejącego do zaborów), które rozciągało się od Horodła na północy aż po okolice Lubaczowa. Ta pograniczna ziemia ma niezwykle ciekawą historię i wielokulturowy, wyjątkowy koloryt. O województwie bełskim mam nadzieję więcej wkrótce.
Zamojszczyzna to ziemia niezwykła; mało zurbanizowana, gdzie przyroda i architektura stworzyły wyjątkowo zharmonizowaną całość. Małe miasteczka i wsie do dziś są jakby uśpione, pełne nostalgicznej atmosfery, śladów dawnych mieszkańców. Nie ma tu może wyjątkowej klasy zabytków (umówmy się, że Zamość to oddzielna historia, bogato zresztą na SSC reprezentowana).
Zapraszam wszystkich do umieszczania zdjęć, relacji, spostrzeżeń z wypraw w ten rejon; szczególnie forumowiczów z tych terenów, ruszyć się za Biłgoraj i Zamość! :)


SPIS TREŚCI wątku (nie umieszczałem z zasady informacji o pojedynczych zdjęciach, ani o zdjęciach innych autorów, z wyjątkiem przedstawionego przez Uriela Pobuża, które również zostało w sposób zamknięty dość dokładnie pokazane i opisane):

s1. zajawka wątku
s2. Dolina Gorajca (Czarnystok Ruś, Trzęsiny);
s3. Dolina Gorajca II (Podborcze, Gorajec, Latyczyn), Radecznica;
s4. Dolina Gorajca III (Radecznica cd); Pobuże by Uriel I (Czernewo); Ziemia Hrubieszowska (Horodło);
s5. Ziemia Hrubieszowska II (Horodło cd, Zosin, Strzyżów); Pobuże by Uriel II (Kornie, Wierzbica);
s6. Hrubieszów; Pobuże III (Machnów);
s7. Pobuże IV (Machnów, Jarczów, Dyniska), Hrubieszów cd;
s8. Ziemia Hrubieszowska III (Gródek n.Bugiem-Horodysko, Werbkowice); Chrzanów; Pobuże V (Tarnoszyn, Szczepiatyn, Korczmin);
s9. Pobuże VI (Korczmin, Bełz); Trzęsiny-cmentarz by uriel, Tarnogród-kirkut by uriel; Chrzanów cd
s10. Z biegiem Kurzynki (Ciosmy, Knieja, Huta Krzeszowska, Gózd Huciański, Kurzyna, Dąbrówka);
s11. Ulanów;
s12. Ulanów cd;
s13. Ulanów cd; Bieliny;
s14. Bieliny cd; Krzeszów;
s15. Krzeszów cd; Gorajec by kkw;
s16. Krzeszów cd; Zamość;
s17. Zamość cd;
s18. Zamość cd, Radecznica;
s19. Radecznica cd, z biegiem Poru (Zakłodzie, Mokrelipie);
s20. Z biegiem Poru II (Mokrelipie cd, Sąsiadka);
s21. Z biegiem Poru III (Sąsiadka cd, Tworyczów, Chłaniów);
s22. Z biegiem Poru IV (Chłaniów cd, Wierzchowina);
s23. Z biegiem Poru V (Bzowiec, Czernięcin, Turobin);
s24. Turobin cd;
s25. Turobin cd;
s26. Turobin cd, Targowisko;
s27. Targowisko cd...
s28-30. Wysokie cd;
s31. Wysokie cd, Smoryń,
s32. Smoryń cd, Panasówka i Wzgórze Polak;
s33. Wzgórze Polak cd, intermezzo - okolice Smorynia i Panasówki;
s34-37. Radzięcin;
38. Radzięcin cd, Kolonia Teodorówka, Kąty;
39. Kąty cd;
40. Kąty cd, intermezzo - okolice Kurzyny (Puszcza Solska);
41. Puszcza Solska cd, Ziemia Lubaczowska (Cewków, Moszczanica), zajawka - ziemia hrubieszowska;
42. Ziemia Lubaczowska II (Ułazów), Wołyń by Jacekfreeman (Korczmin, Myców);
43. Ułazów cd, Stary Dzików;
44. Stary Dzików cd;
45. Stary Dzików cd, Szczebrzeszyn na szybko;
46. Szczebrzeszyn na szybko cd; Ziemia Cieszanowska by jarek99;
47. Niemstów, Stary Lubliniec;
48. Stary Lubliniec cd, Nowy Lubliniec;
49. Nowy Lubliniec cd;
50. Stara Lubowla (SK) na szybko, Cieszanów;
51. Cieszanów cd, Kościaszyn by marcinekGA;
52. Cieszanów cd;
53. Cieszanów cd, Nowe Sioło;
54. Chotylub, Gorajec;
55. Kowalówka, Płazów;
56. Płazów c.d, Wielki Dział;
57. Wielki Dział i Stara Huta, Łówcza;
58. Łówcza c.d;
59. Okolice Zamościa zajawka, Łówcza c.d;
60-61. Nowe Brusno;
62-64. Stare Brusno;
64. Roztocze Południowe na szybko, Adamów;
64-66. Adamów;
66. Adamów c.d; Potoczek, Szewnia Dolna;
67. Wsie w okolicach Biłgoraja (Dąbrowica, rez. Obary, Ciosmy (II), Dereźnia, Wola Dereźnaińska, Ruda Solska);
68-71. Majdan Stary;
71-72. Sól;
72-83. Biłgoraj (Puszcza Solska, Rożnówka, spacer po mieście);
83. Edwardów, Brodziaki i Sigła;
83-87. Górecko Koscielne...
cdn
 

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #2 · (Edited)
Na początek trochę fotek, zarówno miejsc dość znanych jak i pozostajacych zupełnie na uboczu.
Po pierwsze świątynie, różnych wyznań; często niezwykle malownicze. Zacznijmy więc od kościołów rzymskokatolickich. Są oczywiście i murowane, z nieco wschodnim posmakiem:

Radecznica, barokowy kościół Bernardynów z XVIIw, projektu architekta Zamojskich, Jana Michała Linka; jego projektów jest rzecz jasna na Zamojszczyźnie więcej (poza zamojską twierdzą- inne sanktuaria w Janowie Lubelskim czy Krasnobrodzie). Rewelacyjnie położony, na zboczu Łysej Góry



Późnobarokowy kościół dominikański w Horodle, miasteczku na końcu Unii Europejskiej



Coś ciut starszego; kościół parafialny św Mikołaja w Szczebrzeszynie, miasteczku chrząszcza. Renesans lubelski, 1610-20



Albo skromny neogotyk na skraju Puszczy Solskiej. Kościół Wniebowzięcia NMP z 1880r w Łukowej



W wielu miejscowościach zachowały sie drewniane kościoły, co więcej - współcześnie także powstają nowe, "trzymające się" stylu. Tu klasyka:
Bukowina pod Tarnogrodem, kościół z 1676 roku fundowany - ciekawostka - przez Akademię Zamojską



Pofranciszkańska świątynia w Górecku Kościelnym z XVIIIw. To akurat - zarówno wioska jak i kościół - hitowy "regionalny produkt turystyczny"



Kościół z 1766r w Hucie Krzeszowskiej, malutkiej osadzie na śródleśnej polanie



I kościół "flisacki" w Ulanowie nad Sanem z 1690r (zrekonstruowany po pożarze)

 

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #3 · (Edited)
W wielu miejscach zamojszczyzny można natknąć się na wyjątkowo malownicze pozostałości po dawnych mniejszościach, zmiecionych przez zawieruchy XX-wiecznej historii, szczególnie liczne były tu przed wojną społeczności Ukraińców i Żydów. Warte obejrzenia są szczególnie pozostałe po grekokatolikach cerkwie, zwłaszcza na wschodnim pograniczu stanowiace wyjątkowo cenny zespół.

Jedną z najstarszych na Lubelszczyźnie, jest położona w polskiej części Kotliny Pobuża, przy samej granicy cerkiew w Korczminie z 1658r. Została w ostatnich latach podźwignięta z ruin



Do najcenniejszych obiektów cerkiewnej architektury w Polsce zalicza się ta w Hrebennem, także XVII-wieczna. Niestety przy ostatnim remoncie w latach 90-tych zastąpiono gont blachą. Oto przykład praktycznej ekumenii u podstaw: służy wiernym na zmianę - jako kościół rzymskokatolicki i cerkiew grekokatolicka



Kolejna niezwykle malownicza cerkiew, być może z XVI wieku w Gorajcu na ziemi lubaczowskiej, ma archaiczne dachy namiotowe



Także na pozostałych obszarach regionu występują licznie cerkwie, zwykle jednak o młodszej metryce, często budowane już jako prawosławne po kasacie unii. Tu cerkiew w Starym Majdanie niedaleko Tarnogrodu z 1903-06, obecnie służąca za kościół rzymskokatolicki



Wśród licznych cerkwi murowanych są zarówno te bajkowo ozdobne, jak przedstawiona na zdjęciu prawosławna światynia z 1873r w Hrubieszowie...



...jak i skromne, ukryte w malutkich wioskach - np grekokatolicka cerkiewka w Siedliskach, ufundowana na początku XX wieku przez Pawła Sapiehę

 

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #4 · (Edited)
Niezwykle malowniczo i nostalgicznie prezentują się stare, zapomniane często grekokatolickie cmentarze z krzyżami z miejscowych kamieniarskich zakładów w Starym Bruśnie.
Cmentarz w Dziewięcierzu-Moczarach, wzgórzem w tle biegnie granica z Ukrainą dzieląca wioskę wpoprzek



Magiczne miejsce - w lesie ukryty cmentarz w Starym Bruśnie, pamiątka po nieistniejącej wsi i dawnym centrum kamieniarstwa



Przy cerkwi w Radrużu



Wiele tu także dość dobrze zachowanych żydowskich kirkutów, tu dwa z Roztocza Zachodniego. Szczebrzeszyn, jeden z najstarszych i największych w regionie:



I tzw Okopisko we Frampolu:



Wśród zachowanych kilku synagog są znane renesansowe zabytki (Zamość i widoczny tu Szczebrzeszyn, XVIIw)



Klasycystyczna synagoga w Modliborzycach, XVIIIw



Synagoga w Cieszanowie z 1899r, w czasach peerelowskich magazyn, obecnie umierająca :(

 

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #6 · (Edited)
Cmentarze godne horrorów!
Szczególnie cmentarz w Staryn Bruśnie, w dolinie kilka kilometrów od najbliższej wsi. Miałem okazję być tam późnym zmierzchem, rzeczywiście robi to niesamowite wrażenie, jakby między drzewami przesuwały się duchy dawnych mieszkańców. A zwłaszcza to:

 

· Registered
Joined
·
2,127 Posts
Ja też śledzę z zaciekawieniem ten wątek . Tereny pogranicza są niezwykle ciekawe i podobne ze swoją wielonarodową i wielokulturową przeszłością . Ordynacja Zamojskich z tego co wiem sięgała głęboko za nasza wschodnią granicę , szkoda że te ciekawe tereny tuż za "miedzą" nie są przez turystów i takich jak my "dokumentalistów" zabytków zbadane. Tymczasem oglądamy Zamojszczyznę.
 

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #8 · (Edited)
O specyficznym charakterze Zamojszczyzny świadczą też szczególne pamiątki ludowej duchowości - wyjątkowo licznie na skalę kraju a pewnie i Europy zachowane stare kaplice, kapliczki, krzyże. Stawiano je często w bardzo malowniczych miejscach, na skrajach wsi, na rozstajach, uroczyskach; czasem jako pamiatki różnych zdarzeń, wota dziękczynne, także w miejscach zarówno uważanych za nawiedzane przez nieczyste siły jak i za cudowne. Było ich tak wiele także ze względu na dość rzadką sieć kościołów i izolację od świata wsi leżących na śródleśnych polanach, czy w głębokich dolinach, skąd w zimie czy po ulewnych deszczach praktycznie nie sposób było dotrzeć do większych siedlisk. Ludność małych osad często zbierała się odprawiając nabożeństwa przy tych obiektach kultu; stawiano też "podróżne" kapliczki przy traktach, gdzie zatrzymywali się wierni wędrujący po wiele kilometrów na mszę.
W większości kapliczki budowano z drewna, zdobiły je też drewniane figury świętych. Coraz częściej można obserwować niestety proces "wymiany" oryginalnych konstrukcji na nowe, ze współczesnych materiałów. Na szczęście wciąż zachowało się wiele starych, zabytkowych obiektów, często zadbanych i mających swoich opiekunów. Bywają też wciąż stawiane nowe, rzadko kiedy jednak zachowujące lokalne formy - coraz częściej niestety "cepeliowskie"

Domkowa kapliczka wśród pól - Brody Duże koło Szczebrzeszyna



Na rozstaju dróg: Krzemień-Rożki na południowym skłonie Roztocza Zachodniego



Wędrując leśnymi bezmiarami Puszczy często można napotkać takie archaiczne w formie obiekty, nawiązujące do starych kapliczek kłodowych (tj wydrążonych w jednym kawałku pnia). Tutaj w okolicach Carapat koło Dzwoli:



Niezwykle malownicza kapliczka w Korytkowie Dużym, niedaleko trasy Frampol-Biłgoraj, z oryginalną rzeźbą Frasobliwego



No właśnie, rzeźby. Wiele uległo zniszczeniu, drewno to wszak materiał nietrwały; we współczesnych czasach przyszła niestety plaga kradzieży. Na szczęście to co zostało, a jest ich całkiem sporo, to niezwykłe muzeum ludowej rzeźby in situ. Tu na przykład Nepomucen z Władysławowa w Lasach Janowskich



Osobny temat to ogrom starych drewnianych krzyży, występujących zwłaszcza na leśnych i polnych rozdrożach. Szczególnie wart uwagi jest charakterystyczny dla wschodnich i centralnych obszarów Puszczy Solskiej ich rodzaj, gdzie indziej nie spotykany, określany od regionu pochodzenia jako typ biłgorajsko-janowski. Mają one na zaplecki, często w kształcie tarczy i dwuspadowe daszki, na których zwykle umieszczano dodatkowo ozdobnie kute metalowe krzyżyki, bywa że np. z kogucikiem czy półksiężycem. Oto taki krzyż w rejonie Ciosm, gdzie w okolicznych przysiółkach można ich spotkać co najmniej kilkanaście



Tu w nieco uproszczonej formie z okolic Biłgoraja (niestety z umajeniem wiecznie zielonym niebiodegradowalnym, zamiast tradycyjnych polnych kwiatów)



I w pozbawionej zaplecka, za to z kogutkiem :) wersji polnej, typowej dla okolic Janowa Lubelskiego:



Zdjęcia w tym poście autorstwa mojego brata, który dokumentuje miejscowe krzyże i kapliczki od ładnych już paru lat
 

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #9 · (Edited)
Nieco rzadsze, choć nie mniej ciekawe są na Zamojszczyźnie krzyże i figury kamienne, tu wyraźnie zaznacza się regionalizm występowania. Tak zwana krawędziowa strefa Roztocza, na jego pograniczu z Równiną Puszczańską obfituje w poddające się obróbce piaskowce, wydobywane w licznych kamieniołomach. Tam też działał cały szereg regionalnych warsztatów kamieniarskich, produkujących przede wszystkim nagrobki, ale też przydrożne figury.

W zachodniej części Roztocza są one szczególnie rozpowszechnione, przyjmując formę słupów, wież czy obelisków, zwieńczonych krzyżami; często z rzeźbami we wnęce. Oto przykład z Goraja z początków XX wieku



Oraz z Żelebska, tuż koło kamieniołomów eksploatowanych od XVI wieku dla potrzeb budowy Zamościa



Wielkim ośrodkiem figuralnej rzeźby był także sławny ze swych kamieniołomów Józefów; stąd w jego okolicach liczne kamiene świątki, takie jak ta Matka Boska z Tarnowoli



Ale najbardziej niezwykłym zjawiskiem była chyba tak zwana kamieniarka bruśnieńskia, nazwana tak od ośrodka ich wytwarzania; jest jednym z wyznaczników kulturowej obrębności przygranicznych terenów Południowego Roztocza, znacząc tamte tereny dziesiątkami zagubionych w lasach krzyży, a przede wszystkim tworząc niesamowitą scenerię dawnych unickich cmentarzy (^^ tych z postu #4). Tutaj samotny krzyż w lesie opodal Nowin Horynieckich



I wreszcie, na cmentarzu w miasteczku Bełz, dawnej stolicy województwa, dziś UA :cry: Czytelny dowód jedności tych ziem przed 1944 rokiem (political uncorrectly, ale smutek szczery)

 

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #10 · (Edited)
A teraz takie 'specialite de la maison' Zamojszczyzny jeśli chodzi o architekturę sakralną, czyli kapliczki na wodzie i na źródełkach :)
Z racji niezliczonej ilości różnej obfitości źródeł, źródełek i wywierzysk na tych terenach (a szczególnie na Roztoczu) wiele z nich uznawano za cudowne, przypisując wodzie z nich czerpanej cudowne właściwości. Takie źródełka często wiązano z objawieniami świętych albo i samej Matki Boskiej miejscowej ludności, stąd też szybko stawały się obiektami kultu. Powstawały tam zwykle większe czy mniejsze kaplice, gdzie czczono owych patronów, a pijąc wodę z tego miejsca doznawano licznych uzdrowień czy łask. W znakomitej większości te ludowe saktuaria funkcjonują do dziś. W ogóle to jedna ze specyficznych cech Wschodniej Polski, ale tu są one szczególnie częste i malowniczo umiejscowione. Oto najciekawsze wg mnie

Kapliczki "na wodzie" - stawiane były nad wyjątkowo obfitymi zespołami źródeł, tworzącymi często od razu stawy, albo na brzegach strumieni. Charakterystyczne było ich budowanie bezpośrednio nad lustrem wody na palach, z czasem zastępowanych betonowymi słupami

Kaplica św Antoniego w Radecznicy, u stóp wzgórza na którym wznosi się klasztor. Ma XVII-wieczną genezę jednak w 1824r została zbudowana praktycznie od nowa. Wzniesiona jest nad jednym z najsilniejszych zespołów źródeł na Zamojszczyźnie.





Kaplica św Stanisława w Górecku Kościelnym, kolejna od 1668 w tym samym miejscu, nad żelazistym źródłem wpływającym bezpośrednio do strumienia Szum. Zachowała stary barokowy wystrój





Niezwykle klimatyczna kapliczka na wodzie w Siedliskach, koło Hrebebnnego, na Południowym Roztoczu, kilka kroków od ukraińskiej granicy. Wewnątrz przechowywana jest czczona XVIII-wieczna dwustronna ikona Matki Boskiej/ Św Mikołaja



Obok współczesna rzeźba MB Sokalskiej



Inne piękne miejsce na Roztoczu Południowym, kaplica w Nowinach Horynieckich, wybudowana w głębokim jarze stanowiącym strefę źródliskową sporego potoku. W kaplicy znajduje się ocembrowane źródełko, wnętrze rozbrzmiewa jego donośnym szumem. Wrażenie doprawdy niesamowite









Miejsca kultu na źródłami powstają też w wersji współczesnej. Obfite szczelinowe źródliska zwane Stoki w Janowie Lubelskim, gdzie postawiono statuę Chrystusa. U stóp zabytkowego janowskiego browaru

 

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #14 · (Edited)
^^ Dzięki - jej brakowało do kompletu, ale nie miałem w tym momencie pod ręką jej zdjęć. Niewątpliwie jest jedną z bardziej znanych.

Zresztą Kaplica św Rocha w Słonecznej Dolinie pod Krasnobrodem też została wybudowana nad cudownym żródełkiem, ale jak mi się zdaje chyba zwykle jest wyschnięte. Co ciekawe, niemal wszystkie te miejsca, wliczając też oba krasnobrodzkie, powstały w XVII wieku, to był chyba złoty czas na ten rodzaj religijności.

A do kompletu, chyba największa i najbardziej znana z kaplic na wodzie (zwyczajowo tak nazywana, zapewne dlatego że była kaplicą dworską, choć to raczej nieduży kościół). Powstała w latach 40-tych XVIIIw z przebudowanego teatru dworskiego, leży na wysepce na stawie w Zwierzyńcu, w obrębie dawnego parkowego założenia Zamojskich. Jej patronem jest, jak to na wodzie - św Jan Nepomucen. Wreszcie po latach remontu dostępna, wewnątrz piękne polichromie Łukasza Smuglewicza







Ale to też taki przykład dla kontrastu, bo tu mamy do czynienia ze sztuką "wysoką", tworzoną przez kształconych twórców dla światłego mecenatu. Swoją drogą, całkiem niezły barok, ale rzecz jasna nie jest to dzieło o regionalnym, ludowym posmaku
 

· Registered
Joined
·
89 Posts
Bardzo ciekawy wątek mam nadzieje, że się rozwinie więc też pokaże kilka zdjęć które akurat mam na dysku.

Zalew w Majdanie Sopockim miejscowości całkiem fajnej do odpoczynku ale ostatnio troche zapomnianej przez turystów.







Rzeka Sopot w okolicach i w rezerwacie Czartowe pole











Ruiny papierni w rezerwacie







Pomnik w centrum Józefowa



Pomnik przy Józefowskim kamieniłomie



I sam kamieniołom







Mieszkaniec kamieniołomu




Nie wiem czy zdjęcia w większości przyrody pasują do tego wątku więc jeżeli coś nie tak to prosze o usunięcie. Pozdrawiam
 

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #17 · (Edited)
^^ Fajne zdjęcia, ale ponieważ jest to forum "Zabytki", myślę że przedstawianie zbyt wielu zdjęć czysto przyrody (swoją drogą niezwykle na Zamojszczyźnie malowniczej) nieco rozmyje wątek. Ale warto zauważyć, że jak mało gdzie przyroda i zabytki czy tradycyjna zabudowa są tak doskonale, w nierozerwalny sposób ze sobą połączone. Stąd też, myślę że takie zdjęcia jako dodatek do opisu poszczególnych obiektów pomagają zrozumieć ich kontekst.

Ruiny papierni Zamoyskich w rezerwacie Czartowe Pole to rzecz jasna cenny zabytek techniki i to ciekawy. Wzniesiona w 1741r obok działającej już wcześniej hamerni, papiernia była ponoć jednym z największych zakładów przemysłowych w Królestwie Polskim; jest niezwykle malowniczo wkomponowana w skalistą, pełną wodospadzików-szumów dolinę Sopotu. Produkowała cenny wówczas papier z drewna i szmat. Czartowe pole to w ogóle jedno z najpiękniejszych miejsc nie tylko na Zamojszczyźnie. Kilka moich zdjęć z kwietnia, zanim rozwinęły się liście, widać dalej a i wody więcej :)
Ogólny widok na ruiny nad potokiem



Fragment muru przewrócony w nurt bocznego strumyczka





Na murze zewnętrznym tabliczka Szlaku Ordynacji Zamojskiej



W ruinach:







No i sam Sopot z szumami, przypominający dziki górski potok:







No i kamieniołomy w Babiej Dolinie w Józefowie też wielce szacowne, zaledwie pół wieku młodsze od pierwszych kamieniołomów Zamoyskich w Trzęsinach. Wiadomo że działały już w 1644r, a od XVIII wieku dostarczały tworzywa także miejscowym rzeźbiarzom. Więc myślę, że też za "zabytkowe" moga uchodzić. A pokazane przez Ciebie pomniki są oczywiście z miejscowego kamienia. Ale o Józefowie więcej innym razem
 

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #18 · (Edited)
Kontynuując temat kapliczek przy cudownych źródłach, warto pamiętać, że poza wymienionymi już Radecznicą i Krasnobrodem, co najmniej dwa inne ważne sanktuaria powstałe na tym terenie miały swój początek przy takich źródłach, a jakże, też w XVII wieku, też oba rzecz jasna fundacji Zamoyskich:
- W Janowie Lubelskim - kościół i klasztor dominikański (obecnie kościół parafialny) powstały w miejscu gdzie w 1645 r Matka Boska objawiła się miejscowemu bednarzowi - na placu przykościelnym jest XVIII-wieczna kaplica Objawienia Pańskiego ze źródełkiem;
- W Biłgoraju-Puszczy Solskiej - przy klasztorze franciszkanów - takze jest XVIII-wieczna kaplica św Marii Magdaleny z ocembrowaną studnią.
Niestety, na chwilę obecną zdjęć brak.

Za to chciałbym jeszcze pokrótce pokazać dwa bardzo klimatyczne miejsca, związane z kultem św Antoniego

Uroczysko Kruczek, w lesie na obrzeżach Janowa. Według legendy tu miał odpoczywać św Antoni w drodze do Radecznicy. Ukryta w leśnej gęstwinie kapliczka była mejscem spotkań powstańców 1863, a w czasie ostatniej wojny partyzantów.





Tu widać wypływającą strugę...



...która wpada po kilkunastu zaledwie metrach do puszczańskiej rzeczki Trzebensz



Kiedy św Antoni dotarł w końcu do pięknej doliny Gorajca na Roztoczu Zachodnim znowu przysiadł nad kolejnym źródłem w Trzęsinach by odpocząć (swoją drogą, ciekawe ile czasu szedł, dystans między tymi miejscami to ok 30km :lol:). Zachwycony pięknem okolic postanowił założyć tu klasztor, ale wtedy usłyszał jak orzący pole miejscowy chłop klnie, więc zgorszony wstał i ruszył dalej w dół doliny, aż zatrzymał się na stałe w Radecznicy. Tyle legenda, w którą rzecz jasna wierzymy bez zastrzeżeń.
Widok źródła z kapliczką ukrytą w gęstwinie (z cyklu dla spostrzegawczych - kto ją widzi?)



Oblite źródła zasilają rzeczkę Gorajec



A oto i sama kapliczka z XIX w





Oczywiście to nie wszystkie kaplice na źródełkach. Warto wspomnieć choćby np o kaplicy św Romana w Lipsku-Zjawieniu, czy o znanym z gawęd Wiktora Zina źródle w Kryłowie, z figurami św Mikołaja i wilka. Jeśli ktoś zna inne takie miejsca, chętnie o nich przeczytam

PS. Więcej o Trzęsinach, Radecznicy i dolinie Gorajca wkrótce
 

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #19 · (Edited)
Zamojszczyzna to rzecz jasna nie tylko obiekty sakralne :) To też urocze miasta i miasteczka, a przede wszystkim wsi z zachowaną dużą ilością tradycyjnej, drewnianej zabudowy. Teń świat niestety szybko odchodzi w przeszłość, bo drewniane "chałupki dziadków" coraz częściej zastępowane są przez nowo budowane, często niepomiernie duże murowane domiszcza, coraz bardziej dominujące w wiejskim krajobrazie w niemal całej Polsce. Tu jednak wciąż sporo jest zabudowy starej, malowniczej, niejednokrotnie liczącej sto lat lub więcej. Najwięcej wrażeń dostarczają w tej materii miejscowości zagubione w leśnych ostępach, budowane na polanach. Oto kilka migawek z takich miejsc, często można tam trafić na domy i zabudowania gospodarcze chylące się już ku upadkowi, kryte łataną strzechą, coraz częściej też niestety pozostawione by się zawaliły.
Bez podpisów konkretnych miejsc, czasem to mikroskopowe przysiółki, ale wszystkie zdjęcia robione w Puszczy Solskiej i Lasach Janowskich















Także w większych nieco wsiach zachowało się sporo drewnianej tradycyjnej zabudowy, często z ozdobnymi motywami. Kolejno Łukowa, Chrzanów i Potok Wielki





 

· Let's go digging
Joined
·
7,997 Posts
Discussion Starter · #20 · (Edited)
Nie można też zapominać o świecie niewielkich miast i miasteczek, gdzie przetrwał często dawny klimat niespieszności i bycia na uboczu wielkiego świata. Zaklików, Ulanów, Modliborzyce, Frampol, Goraj, Horodło, by wymienić tylko kilka. W niczh także spotkać można wiele przypadków małomiasteczkowej architektury, często drewnianej.

Czasem to niemal skansen; tak jak ta uliczka w Ulanowie



Albo rynek w Horodle. To naprawdę XXI wiek



Przykłady "dworkowej" architektury przy bocznych uliczkach bogatych w drewniane domy Frampola i Hrubieszowa





Albo pozostałości zabudowy w całości drewnianego przed wojną Goraja









A to uliczka ze satrymi domami w Zwierzyńcu-Rudce

 
1 - 20 of 2572 Posts
Top